Kuchaytirishni loyihalash meʼyorlari
Temir-betonni kompozitlar bilan kuchaytirish — material tanlash emas, balki hisob-kitobga asoslangan yechim. Bu yerda meʼyorlar ikki guruhga boʻlinadi: kuchaytirishni loyihalash boʻyicha qoidalar toʻplamlari va yelim birikmalari hamda materiallarning oʻzi boʻyicha standartlar.
| Hujjat | Nimani tartibga soladi | 2026-yil oktyabr holatiga koʻra maqomi |
|---|---|---|
| SP 164.1325800.2014 «Temir-beton konstruksiyalarni kompozit materiallar bilan kuchaytirish. Loyihalash qoidalari» | Kompozitlardan tashqi armaturalash tizimlari bilan kuchaytirilgan yoki tiklangan temir-beton konstruksiyalarni hisoblash va bu tizimlarni loyihalash | Rossiya Qurilish vazirligining 08.08.2014 yildagi 452/pr-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan, 01.09.2014 yildan amal qiladi; 1-son oʻzgartirish (14.12.2020 yildagi 781/pr-son buyruq) — 15.06.2021 yildan. Qoidalar toʻplamlari reyestrida yangiroq tasdiqlangan tahrir yoʻq |
| SP 349.1325800.2017 «Beton va temir-beton konstruksiyalar. Taʼmirlash va kuchaytirish qoidalari» | Beton va temir-beton konstruksiyalarni taʼmirlash va kuchaytirishni, jumladan poʻlat prokat va kompozit materiallar bilan loyihalash | Rossiya Qurilish vazirligining 12.12.2017 yildagi 1647/pr-son buyrugʻi, 13.06.2018 yildan amal qiladi; 1-son oʻzgartirish (28.11.2023 yildagi 852/pr-son buyruq) — 29.12.2023 yildan |
| SP 63.13330.2018 «Beton va temir-beton konstruksiyalar. Asosiy qoidalar» | SP 164 havola qiladigan temir-betonni hisoblash asosi | 20.06.2019 yildan 1 va 2-son oʻzgartirishlar bilan amal qiladi; 2012-yilgi tahrir oʻrnini egallagan |
| GOST 32943-2014 | Kuchaytirish elementlarining yelimlovchi tarkiblari va yelim birikmalari | Davlatlararo, Rossiyada 01.07.2015 yildan, 1-son oʻzgartirish — 01.06.2025 yildan |
| OʻzMSt EN 1504-4:2025 | Konstruksion yelimlash uchun materiallar va tizimlar | Oʻzbekistonning milliy standarti, 29.01.2026 yildan amal qiladi |
SP 164.1325800.2014 nimalarni qamrab oladi
Qoidalar toʻplami sanoat va fuqarolik bino va inshootlarining temir-beton konstruksiyalarini uglerod yoki shisha tolalar bilan armaturalangan termoreaktiv polimerlardan iborat tashqi armaturalash tizimlari bilan kuchaytirish va tiklashni loyihalashga tatbiq etiladi. U SP 63.13330 tatbiq etiladigan ogʻir va mayda donador betondan qilingan konstruksiyalarga taalluqli boʻlib, mustahkamlik, yoriqlar hosil boʻlishi va deformatsiyalar boʻyicha hisoblarni qamrab oladi. 1-son oʻzgartirishdan keyin qoidalar toʻplamining havolalar roʻyxatida — kompozitlar va plastmassalarni choʻzilishga sinash usullari (GOST 25.601-80, GOST 11262-2017), konstruksiyadagi beton mustahkamligini aniqlash usullari (GOST 22690-2015, GOST 17624-2012, GOST 28570-2019, GOST 18105-2018) va GOST 31937-2011 boʻyicha tekshiruv qoidalari. SP 349.1325800.2017 oʻzining 1-son oʻzgartirishidan keyin 1-son oʻzgartirishli SP 164.1325800.2014 ga va SP 329.1325800.2017 ga — yongʻindan keyin tekshiruv qoidalari toʻplamiga havola qiladi.
Tashqi armaturalash sxemalari
- Egilish — balkalar, rigellar, plitalar, fermalarning pastki belbogʻlari, eksentrisiteti 0,1h dan katta boʻlgan nomarkaziy siqilgan kolonnalar: choʻzilgan zona boʻylab tasmalar yoki lamellar.
- Koʻndalang kuch — balkalar va rigellarning tayanch oldi zonalari: kesimni ikki yoki uch tomondan oʻrab oladigan matodan xomutlar yoki yaxlit oʻrash.
- Siqilish — eksentrisitet 0,1h dan katta boʻlmaganda kolonnalar, devorlarning teshiklar orasidagi qismlari va fermalarning siqilgan elementlari: betonning koʻndalang kengayishini cheklaydigan, oʻqqa koʻndalang joylashgan matodan gʻiloflar.
- Choʻzilish — fermalarning choʻzilgan elementlari: boʻylama tasmalar.
Qatlamlar soni, sxema va uchlarni ankerlashni tekshiruv maʼlumotlari — betonning haqiqiy mustahkamligi, armatura holati, yuklamalar asosida hisob belgilaydi. Tashqi armaturalash beton ichidagi sterjenlar korroziyasini toʻxtatmaydi, shuning uchun uning sababi kuchaytirishdan oldin bartaraf etiladi: GOST 32016-2012 ning 3, 7 va 11-tamoyillari boʻyicha beton tiklanadi va armatura himoya qilinadi.
Asosga talablar
Uglerod tolali plastik ostidagi sirt tekisligi reyka bilan tekshiriladi. SP 164.1325800.2014 boʻyicha ruxsat etilgan chetlanishlar xalqaro fib federatsiyasi tavsiyalaridagidan (14-byulleten) qattiqroq:
| Oʻlchash bazasi | SP 164.1325800.2014 | fib, 14-byulleten |
|---|---|---|
| 2 m | 5 mm | 6–10 mm |
| 0,3 m | 1 mm | 2–4 mm |
Tekislikdan tashqari montajdan oldin kuchaytirish zonasida betonning choʻzilishdagi mustahkamligi uzib olish usulida aniqlanadi, koʻchgan joylar, kovaklar va yoriqlar taʼmirlanadi, matolar uchun tashqi burchaklar yumaloqlanadi, sement suti mustahkam ochiq strukturagacha olib tashlanadi va sirt changdan tozalanadi. Sonli mezonlarni — asosning uzib olishdagi minimal mustahkamligi, yumaloqlash radiusi, ruxsat etilgan namlikni — loyiha va tizim hujjatlari belgilaydi. Qoʻllash boʻyicha qoʻllanmalarda, masalan, uzib olishdagi mustahkamlik kamida 1,4 MPa, yumaloqlash radiusi kamida 20 mm va asos namligi massa boʻyicha koʻpi bilan 4 %, shuningdek egiluvchi elementlar uchun betonning minimal haqiqiy sinfi B15 va siqiluvchi elementlar uchun B10 uchraydi; bu qiymatlarni qoidalar toʻplamining amaldagi tahriri va hisob bilan solishtiring.
Materiallar va sinov usullari
Uglerod tolali plastik tizimlar hujjatlarida materiallar xususiyatlari xalqaro usullar boʻyicha tasdiqlanadi:
| Material | Xususiyatlar | Usul |
|---|---|---|
| Uglerod matolar | Tolaning choʻzilishdagi mustahkamligi va elastiklik moduli, uzilishdagi nisbiy uzayish | EN ISO 10618 — smola shimdirilgan uglerod ipni choʻzish |
| Lamellar va sterjenlar | Choʻzilishdagi mustahkamlik va elastiklik moduli, nisbiy uzayish | EN 2561 — bir yoʻnalishli uglerod tolali plastikni tolalar boʻylab choʻzish (aviatsiya turkumi) |
| Epoksid smolalar va yelimlar | Choʻzilishdagi mustahkamlik, nisbiy uzayish, elastiklik moduli | EN ISO 527-3 — plastmassa plyonkalar va listlarni choʻzish |
| Yelimlar | Ustma-ust yelimlangan namunani choʻzishdagi siljishga mustahkamlik | EN 1465 — standartning oʻzidagi izohga koʻra konstruksion yelim birikmalarini hisoblash uchun moʻljallanmagan |
| Beton bilan yelim birikmasi | Kuchaytirish elementlarining yelimlovchi tarkiblari va yelim birikmalari koʻrsatkichlari | GOST 32943-2014; EN 1504-4, Oʻzbekistonda OʻzMSt EN 1504-4:2025 |
Turli usullar natijalarini solishtirib boʻlmaydi: EN ISO 10618 boʻyicha tola xususiyatlari va EN 2561 boʻyicha tayyor lamel xususiyatlari turli obyektlarni tavsiflaydi, hisobga esa tanlangan meʼyor metodikasida koʻzda tutilgan koʻrsatkichlar kiritiladi. SP 164.1325800.2014 GOST usullariga — polimer matritsali kompozitlar uchun GOST 25.601-80 ga va plastmassalar uchun GOST 11262-2017 ga havola qiladi. Foydalanishning harorat chegarasi va smolalarni ultrabinafsha nurlardan himoya qilish — muayyan tizim hujjatlariga koʻra.
Oʻzbekistonda nima amal qiladi
Qurilish vazirligining Texnik meʼyorlash va standartlashtirish ilmiy-tadqiqot instituti shaharsozlik normalari katalogida temir-betonni kompozitlar bilan kuchaytirish boʻyicha alohida meʼyorni topmadik. ShNQ 2.03.01-24 — beton va temir-beton konstruksiyalar boʻyicha meʼyor, ShNQ 1.04.01-23 kuchaytirishdan oldin oʻtkaziladigan tekshiruvni tartibga soladi, ShNQ 2.03.14-22 esa kompozit polimer armaturali beton konstruksiyalarga, yaʼni tashqi emas, balki ichki armaturalashga bagʻishlangan. Shuning uchun kuchaytirishni hisoblash asosi — SP 164.1325800.2014, SP 349.1325800.2017 yoki xorijiy qoʻllanma — loyihalash topshirigʻida qayd etiladi. Materiallar standartlaridan Oʻzbekistonda OʻzMSt EN 1504-4:2025 amal qiladi, davlatlararo GOST 32943-2014 ga esa respublika davlatlararo kengash katalogiga koʻra qoʻshilgan. Tizimlar va materiallar turlari «Konstruksiyalarni kompozitlar bilan kuchaytirish» sahifasida tavsiflangan.
Obyektingiz uchun meʼyorlar boʻyicha maslahat kerak boʻlsa — qoʻngʻiroq qiling yoki WhatsApp/Telegram orqali yozing: +998 94 094 52 27.