Beton taʼmiri meʼyorlari: ular nimalardan tashkil topadi
Temir-beton taʼmirini «EN 1504 boʻyicha» yoki «GOST boʻyicha» degan bitta qator bilan belgilab boʻlmaydi. Muayyan obyekt uchun talab zanjir boʻylab yigʻiladi: tekshiruv konstruksiya holatini va shikastlanishlar sabablarini aniqlaydi, loyiha taʼmir strategiyasi, tamoyillari va usullarini tanlaydi, materiallarga oid standartlar tekshiriladigan xususiyatlarni belgilaydi, ishlarni bajarish meʼyorlari va sinov usullari esa — nazorat tartibini. Oʻzbekistondagi loyihalarda bu zanjir boʻgʻinlari turli tizimlardan keladi: milliy shaharsozlik normalari va qoidalari (ShNQ), davlatlararo GOST standartlari, Rossiyaning qoidalar toʻplamlari (SP) va milliy standartlari (GOST R), Yevropaning EN 1504 turkumi. Bu yerda har bir tizimning asosiy hujjatlari, ularning 2026-yil oktyabr holatidagi maqomi va oʻzaro bogʻliqligi jamlangan.
Agar masala boʻyicha Oʻzbekistonning milliy meʼyori boʻlmasa, loyihalarda boshqa davlatlarning meʼyorlari qoʻllaniladi — davlatlararo GOST, Rossiya qoidalar toʻplamlari (SP), Yevropa EN standartlari. Qaysi hujjat qoʻllanilishi loyihalash topshirigʻida va loyihada belgilanadi.
Talab yoʻli: diagnostikadan qabul qilishgacha
| Bosqich | Nima hal qilinadi | Yevropa turkumi | GOST va qoidalar toʻplamlari | Oʻzbekiston |
|---|---|---|---|---|
| Tekshiruv | Texnik holat, nuqsonlar sabablari, foydalanish muhiti | EN 1504-9 — taʼmirdan oldin baholash | GOST 32016-2012 (4-boʻlim), GOST 31937-2024 | ShNQ 1.04.01-23; ShNQ 2.03.11-24 GOST 31937-2011 ga havola qiladi |
| Strategiya, tamoyillar, usullar | Taʼmirlash, himoya qilish, kuchaytirish yoki almashtirish — va qaysi usullar bilan | EN 1504-9 | GOST 32016-2012, 1-jadval; SP 349.1325800.2017 | ShNQ 2.03.11-24, 39-band: rekonstruksiya qilinadigan binolarni GOST 32016-2012 boʻyicha himoya qilish |
| Materiallar va tizimlar | Qaysi xususiyatlarni sinovlar bilan tasdiqlash kerak | EN 1504-2 … EN 1504-7 | GOST 32017, GOST R 56378, GOST 32943, GOST 33762, GOST 34277, GOST R 59152 | ShNQ 2.03.11-24, 43-band: beton himoyasi tizimi GOST 32017-2012 boʻyicha; OʻzMSt EN 1504-4:2025 |
| Korroziyadan himoya | Muhit sinfi va agressivlik darajasi, xizmat muddati, birlamchi va ikkilamchi himoya | EN 206 — muhit taʼsiri sinflari | GOST 31384-2017, SP 28.13330.2017 | ShNQ 2.03.11-24; OʻzMSt EN 206:2025 |
| Kuchaytirish | Kuchaytirish tizimini hisoblash va konstruksiyalash | EN 1504-4 — yelimlash uchun materiallar | SP 164.1325800.2014, SP 349.1325800.2017, GOST 32943-2014 | ShNQ katalogida kompozitlar bilan kuchaytirish boʻyicha alohida meʼyorni topmadik; ShNQ 2.03.01-24 — beton va temir-beton konstruksiyalar boʻyicha meʼyor |
| Ishlarni bajarish | Asosni tayyorlash, surtish sharoitlari, texnologiya | EN 1504-10 | SP 72.13330.2016 — korroziyaga qarshi ishlar | QR 04.01-23 — korroziyadan himoya ishlari, jumladan beton konstruksiyalarda |
| Nazorat va qabul qilish | Sinovlar, qayd daftari, dalolatnomalar, ijro hujjatlari | EN 1504-10; turkumning sinov usullari, masalan EN 1542 | Beton va qorishmalarni sinash usullari boʻyicha GOST standartlari | OʻzMSt EN 1542:2025; QR 04.01-23; ShNQ 2.03.11-24, 41–46-bandlar |
Material standarti xususiyatni qanday tasdiqlash kerak degan savolga javob beradi, lekin loyihachi oʻrniga yechim tanlamaydi. Tamoyil, usul va material sinfi loyihada tanlanadi va tekshiruv natijalariga asoslanadi.
Kim nimani belgilaydi
- Mulkdor yoki buyurtmachi — inshootning qolgan xizmat muddati, foydalanishdagi ruxsat etilgan tanaffuslar, kelgusidagi taʼmir sikllarining soni va qiymati (GOST 32016-2012 bu omillarni strategiya tanlash uchun dastlabki maʼlumotlar qatorida bevosita sanab oʻtadi), shuningdek qoʻllaniladigan meʼyorlar roʻyxati va ularning ustuvorligi.
- Tekshiruvchi — texnik holat, nuqsonlarning xususiyati va sabablari, beton va armaturaning haqiqiy koʻrsatkichlari, muhit haqidagi maʼlumotlar. Oʻzbekistonda tekshiruv tartibini ShNQ 1.04.01-23 belgilaydi.
- Loyihachi — strategiya, tamoyillar va usullar, materiallar sinflari va koʻrsatkichlari, kuchaytirish hisobi, sirt himoyasi, nazorat dasturi va keyingi xizmat koʻrsatish boʻyicha koʻrsatmalar.
- Material ishlab chiqaruvchisi — mahsulot standarti usullari boʻyicha eʼlon qilingan koʻrsatkichlar va sinov bayonnomalari, qoʻllash sharoitlari.
- Pudratchi — ishlar texnologiyasi, ishlab chiqarish nazorati, qayd daftari va oraliq ishlar dalolatnomalari.
- Texnik nazorat — bosqichma-bosqich qabul qilish: asos, armatura, taʼmir qatlami, yopishish, himoya qoplamasi.
Obyektdagi ziddiyatlar odatda hujjatlar bir-biri bilan tutashgan joylarda yuzaga keladi. Loyihada sinf va nazorat usulisiz «EN 1504-3 boʻyicha taʼmirlash qorishmasi» deb koʻrsatilgan; material sinfi bir hujjat boʻyicha tasdiqlangan, qabul qilish esa boshqasi boʻyicha olib borilmoqda; spetsifikatsiyada almashtirilgan hujjatlarga — GOST 31384-2008, GOST R 53778-2010 yoki QMQ 2.03.11-96 ga havolalar qolib ketgan. Bunday joylarni materiallar xarid qilinishidan oldin bartaraf etgan maʼqul.
Meʼyorlar tizimlari oʻzaro qanday bogʻlanadi
- EN 1504. Oʻn qismdan iborat turkumni CEN/TC 104 «Beton va unga bogʻliq mahsulotlar» texnik qoʻmitasi tayyorlagan. 2–7-qismlar — mahsulot standartlari, 8-qism — sifat nazorati va xususiyatlar barqarorligini baholash, 9-qism — umumiy tamoyillar, 10-qism — obyektdagi ishlar va ularning sifatini nazorat qilish.
- Davlatlararo GOST standartlari. TK 465 «Qurilish» texnik qoʻmitasi «Beton konstruksiyalarni himoya qilish va taʼmirlash uchun materiallar va tizimlar» turkumini chiqargan: GOST 32016-2012, GOST 32017-2012, GOST 32943-2014, GOST 33762-2016 va GOST 34277-2017. Ularning har biri EN 1504 ning tegishli qismining ekvivalent boʻlmagan versiyasi (NEQ): koʻrsatkichlar toʻplami yaqin, lekin sinov usullari va ifodalari oʻziga xos, shuning uchun GOST ga havola va EN ga havola bir xil narsa emas.
- Rossiyaning milliy standartlari. Taʼmirlash qorishmalari va armatura himoyasi uchun bu turkumda davlatlararo standartlar yoʻq — faqat GOST R 56378-2015 (EN 1504-3 asosida) va GOST R 59152-2020 (EN 1504-7 asosida) mavjud.
- Rossiyaning qoidalar toʻplamlari. Korroziyadan himoyani loyihalash — SP 28.13330.2017, taʼmirlash va kuchaytirish — SP 349.1325800.2017, kompozitlar bilan kuchaytirish — SP 164.1325800.2014, korroziyaga qarshi ishlarni bajarish — SP 72.13330.2016. Bular Rossiya Federatsiyasining hujjatlari: Oʻzbekistonda ular loyiha yoki shartnoma ularga havola qilgan taqdirda qoʻllaniladi.
- Oʻzbekiston. Loyihalashda korroziyadan himoyani ShNQ 2.03.11-24, tekshiruvni — ShNQ 1.04.01-23, korroziyaga qarshi ishlarni bajarishni esa QR 04.01-23 qurilish reglamenti meʼyorlaydi. ShNQ 2.03.11-24 ning oʻzi davlatlararo GOST 32016-2012, GOST 32017-2012, GOST 31383-2008 va GOST 31937-2011 standartlariga havola qiladi. Qurilish vazirligining Texnik meʼyorlash va standartlashtirish ilmiy-tadqiqot instituti standartlar katalogida Yevropa standartlariga identik milliy standartlar paydo boʻldi: OʻzMSt EN 1504-4:2025 va OʻzMSt EN 1542:2025.
Standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish boʻyicha davlatlararo kengashning davlatlararo standartlar katalogiga koʻra, Oʻzbekiston GOST 32016-2012, GOST 32017-2012, GOST 32943-2014, GOST 33762-2016, GOST 34277-2017, GOST 31384-2017 ga va GOST 31937 ning ikkala — 2011 va 2024-yilgi tahririga qoʻshilgan davlatlar qatorida koʻrsatilgan. GOST 31383-2008 ga va GOST 31384-2008 ning oldingi tahririga qoʻshilganlar orasida u yoʻq. Muayyan standartning respublikada amalga kiritilgan sanasini Oʻzbekiston standartlar institutidan aniqlashtiring.
Boʻlimlar
| Sahifa | Mazmuni |
|---|---|
| EN 1504 va GOST 32016-2012 | Turkumning oʻn qismi, ularning GOST dagi analoglari, oʻn bitta tamoyil va taʼmir usullari |
| Taʼmirlash qorishmalari | GOST R 56378-2015 va EN 1504-3 boʻyicha R1–R4 sinflari, koʻrsatkichlar va sinov usullari |
| Betonni korroziyadan himoya qilish | GOST 31384-2017, SP 28.13330.2017, GOST 32017-2012, ShNQ 2.03.11-24: muhit, xizmat muddati, himoya choralari |
| Inyeksiyalash, yelimlash, ankerlash | EN 1504-4…-7 va ularning analoglari: GOST 33762, GOST 32943, GOST 34277, GOST R 59152 |
| Kompozitlar bilan kuchaytirish | SP 164.1325800.2014, SP 349.1325800.2017, asosga talablar va materiallarni sinash |
| Tekshiruv va nazorat | GOST 31937, ShNQ 1.04.01-23, nima va qaysi standart boʻyicha tekshiriladi, A1–A7 sirt toifalari |
Taʼmirlash materiallari «Beton taʼmiri va himoyasi» maʼlumotnomasida, poʻlat konstruksiyalarni himoya qilish meʼyorlari — «Korroziyaga qarshi himoya meʼyorlari» boʻlimida, ShNQ 2.03.11-24 ning rus tilidagi tarjimasi esa alohida sahifada jamlangan.
Boʻlimdagi materiallar maʼlumot uchun berilgan: hujjatlar maqomi 2026-yil oktyabr holatiga koʻra rasmiy reyestrlar va kataloglar boʻyicha tekshirilgan. Loyihada havola qilishdan oldin amaldagi tahririni tekshiring.
Obyektingiz uchun meʼyorlar boʻyicha maslahat kerak boʻlsa — qoʻngʻiroq qiling yoki WhatsApp/Telegram orqali yozing: +998 94 094 52 27.