Taʼmirlash qorishmalarini qaysi hujjatlar tartibga soladi
Kesim va himoya qatlamini tiklash uchun qorishmalar va betonlarni Yevropaning EN 1504-3:2005 «Konstruksion va konstruksion boʻlmagan taʼmir» standarti meʼyorlaydi: u mahsulotni qanday identifikatsiya qilish, qaysi foydalanish koʻrsatkichlarini, jumladan chidamlilikni, sinovlar bilan tasdiqlash va qaysi xavfsizlik talablarini bajarish kerakligini belgilaydi. Rossiyada EN 1504-3 asosida ekvivalent boʻlmagan muvofiqlik darajasi (NEQ) bilan tuzilgan GOST R 56378-2015 milliy standarti amal qiladi.
| Hujjat | Maʼlumotlar |
|---|---|
| GOST R 56378-2015 «Beton konstruksiyalarni himoya qilish va taʼmirlash uchun materiallar va tizimlar. Konstruksiyalarni tiklashda taʼmirlash qorishmalari va kontakt zonasining adgeziya birikmalariga talablar» | Rosstandartning 03.04.2015 yildagi 214-st-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan, 01.09.2015 yildan amal qiladi. 1-son oʻzgartirish (07.07.2022 yildagi 583-st-son buyruq) 01.09.2022 yildan amal qiladi: matnga tuzatishlar va havolalarni yangilash — xususan, Rossiyada oʻz kuchini yoʻqotgan GOST 31356-2007 chiqarilgan va GOST R 58277-2018 kiritilgan |
| GOST R 56378-2015 ning qoʻllanish sohasi | Sementli, polimer-sementli (polimer bilan modifikatsiyalangan sement) va polimer bogʻlovchili qorishmalar, shuningdek ularning tiklanayotgan konstruksiya betoni bilan yopishishi — konstruksion va konstruksion boʻlmagan; ochiq havodagi, yer osti va suv osti konstruksiyalari, yangi va foydalanilayotgan konstruksiyalar. Alohida holatlar — ekstremal muhit sharoitlaridagi ishlar, masalan juda past haroratda, oldindan aytib boʻlmaydigan taʼsirlar va seysmik yuklamalar — standart sohasiga kirmaydi |
| EN 1504-3:2005 | Konstruksion va konstruksion boʻlmagan taʼmir uchun mahsulotlarga oid Yevropa standarti |
«Beton konstruksiyalarni himoya qilish va taʼmirlash uchun materiallar va tizimlar» turkumida taʼmirlash qorishmalariga oid davlatlararo standart yoʻq: Rosstandart reyestrida bu mavzuni faqat GOST R 56378-2015 qamrab oladi.
Konstruksion va konstruksion boʻlmagan taʼmir
Chegara tiklangan uchastka konstruksiya ishida ishtirok etadimi yoki yoʻqmi, shunga qarab oʻtadi. Konstruksion taʼmirda betonning hajmiy tuzilmasi tiklanadi: qorishma yuk koʻtaruvchi elementning yoʻqotilgan kesimi oʻrnini bosadi, hisobiy kuchlarni eski beton bilan birga qabul qiladi va armaturaning himoya qatlamiga aylanadi. Buning uchun R4 va R3 sinflari moʻljallangan. Konstruksion boʻlmagan taʼmirda geometriya va sirt tiklanadi — koʻchgan joylar, kovaklar, tekislovchi qatlamlar, ular orqali yuk uzatilmaydi; bular R2 va R1 sinflari.
GOST 32016-2012 atamalarida taʼmirlash qorishmalari avvalo 3-tamoyilga — «betonni tiklash»ga — xizmat qiladi: 3.1 (qoʻlda surtish), 3.2 (quyish) va 3.3 (purkash) usullari; shuningdek 4.4-usulga (kuchaytirishda beton yoki qorishma qoʻshish) hamda 7.1 va 7.2-usullarga: himoya qatlamini qalinlashtirish va ifloslangan yoki karbonlangan betonni almashtirish. Torkret-beton uchun Qurilish vazirligining Texnik meʼyorlash va standartlashtirish ilmiy-tadqiqot instituti standartlar katalogida OʻzMSt EN 14487-1:2025 — EN 14487-1:2022 ning identik qabul qilinishi mavjud.
R1–R4 sinflariga talablar
GOST R 56378-2015 boʻyicha asosiy koʻrsatkichlar. Qorishmalar mustahkamligi GOST 30744 metodikasi boʻyicha, betonlarniki esa GOST 10180 boʻyicha aniqlanadi; yopishish standart ilovalariga koʻra sirti abraziv usulda tayyorlangan etalon betondan qilingan asoslarda sinaladi.
| Koʻrsatkich | Usul | R4 | R3 | R2 | R1 |
|---|---|---|---|---|---|
| Siqilishdagi mustahkamlik | GOST 30744, GOST 10180 | ≥ 45 MPa | ≥ 25 MPa | ≥ 15 MPa | ≥ 10 MPa |
| Xlor-ionlar miqdori | GOST 5382 | ≤ 0,1 % | ≤ 0,1 % | ||
| Asos bilan yopishish mustahkamligi | standart boʻyicha | ≥ 2 MPa | ≥ 1,5 MPa | ≥ 0,8 MPa | |
| Cheklangan kirishish yoki kengayishga sinovdan keyingi yopishish | standart ilovasi | ≥ 2 MPa | ≥ 1,5 MPa | ≥ 0,8 MPa | meʼyorlanmaydi |
| Karbonlanishga chidamlilik (CO₂ oʻtkazuvchanligi) | GOST 31383-2008, 6-boʻlim | samarali diffuziya koeffitsiyenti etalon betonnikidan yuqori emas | karbonlanishdan himoya qilish uchun qoʻllanilmaydi | ||
| Siqilishdagi elastiklik moduli | GOST 24452 | ≥ 20 GPa | ≥ 15 GPa | meʼyorlanmaydi | |
| Sikllardan keyingi yopishish: tuzlar bilan muzlash–erish (50), havoda (30), «jala» issiqlik zarbasi (30) | standart ilovasi | ≥ 2 MPa | ≥ 1,5 MPa | ≥ 0,8 MPa | vizual koʻrik |
| Chiziqli issiqlik kengayishi koeffitsiyenti | GOST 32618.2 | eʼlon qilingan qiymat koʻrsatiladi; agar qorishma yopishish chidamliligiga siklik sinovlardan oʻtgan boʻlsa, sinov kerak emas | |||
| Kapillyar soʻrilishda suv shimuvchanlik | standart boʻyicha | ≤ 0,4 kg/(m²·√soat) | meʼyorlanmaydi | ||
Qabul qilishda muhim boʻlgan jadvalga izohlar:
- R2 va R1 sinflari uchun, agar namuna kontakt boʻyicha emas, balki taʼmirlash materialining oʻzi boʻyicha buzilgan boʻlsa, kamida 0,5 MPa choʻzilishdagi mustahkamlik yetarli.
- Kirishish va siklik sinovlardan keyingi yopishish uchun talab oʻrtacha natijaga taalluqli, har qanday alohida natija esa ishlab chiqaruvchi eʼlon qilgan minimumning kamida 75 % iga yetishi kerak.
- R2 va R1 qorishmalari karbonlanishdan himoya qilmaydi: agar u armaturaga xavf solsa, taʼmir ustidan GOST 32017-2012 boʻyicha sirtni himoya qilish tizimi kerak.
- Agar qorishma tuzlar bilan 50 ta muzlash–erish sikliga bardosh bergan boʻlsa, sikllarning boshqa ikki turi boʻyicha talablar bajarilgan deb hisoblanadi.
- Jadvaldagi mustahkamlik — ishlab chiqaruvchi eʼlon qilgan qiymat; u identifikatsiya sinovlarida olingan mustahkamlikning 80 % igacha boʻladi.
- Hamma qatorlar ham barcha qorishmalarga taalluqli emas: issiqlik kengayishi koeffitsiyenti polimer bogʻlovchili qorishmalar uchun, kapillyar suv shimuvchanlik esa sementli va sement-polimer qorishmalar uchun meʼyorlanadi. Har bir qatorning qoʻllanilishi — standart jadvaliga berilgan izohlar boʻyicha.
Qiymatlar GOST R 56378-2015 matni boʻyicha keltirilgan. 1-son oʻzgartirish havola qilinadigan sinov usullarining bir qismini, jumladan yopishishni aniqlash usulini almashtirgan, shuning uchun bayonnomalarni amaldagi tahrir bilan solishtiring.
GOST boʻyicha sinf va EN boʻyicha sinf — turli tasdiqlar
GOST R 56378-2015 va EN 1504-3 dagi R1–R4 sinflari belgilari bir xil, lekin sinov usullari turlicha, ayrim talablar esa farq qilishi mumkin — bu NEQ muvofiqlik darajasidan bevosita kelib chiqadi. Shuning uchun «EN 1504-3 boʻyicha R4» va «GOST R 56378-2015 boʻyicha R4» turli bayonnomalar bilan tasdiqlanadi. Loyihada sinfni hujjat bilan birga koʻrsating, qabul qilishda esa aynan shu hujjat boʻyicha bayonnomalarni talab qiling. Ishlab chiqaruvchilar texnik varaqalarda keltiradigan EN 1504-3 talablarining qisqacha bayoni — «Beton taʼmiri va himoyasi» maʼlumotnomasida, qorishmalar turlari va ularni tanlash — «Beton uchun taʼmirlash qorishmalari» sahifasida.
Loyihada nimani koʻrsatish va obyektda nimani tekshirish kerak
- Qorishma sinfi va u tasdiqlanadigan hujjat; yuk koʻtaruvchi elementlar uchun — hisob boʻyicha R3 yoki R4.
- Surtish usuli — qoʻlda, qolipga quyish yoki purkash — va material hujjatlari boʻyicha ruxsat etilgan qatlam qalinligi.
- Asosni tayyorlash: boʻshashgan va ifloslangan betonni olib tashlash, armaturani ochish va tozalash, talab qilinadigan gʻadir-budurlik, sementli qorishmalar uchun namlash rejimi.
- Taʼmirlash materialining eski beton bilan mustahkamlik va elastiklik moduli boʻyicha mosligi: qorishma «qanchalik mustahkam boʻlsa, shunchalik yaxshi» tamoyili boʻyicha emas, balki asos xususiyatlariga moslab tanlanadi.
- Obyektda yopishishni uzib olish usulida nazorat qilish; Oʻzbekistonda buning uchun OʻzMSt EN 1542:2025 milliy usul standarti mavjud.
- Yangi qorishmani parvarish qilish va, agar R1 yoki R2 qorishmasi qoʻllanilgan boʻlsa yoki shikastlanishlar sababi karbonlanish va xloridlar boʻlsa, sirtni himoya qilish.
- Har bir partiya uchun hujjatlar: eʼlon qilingan qiymatlar va tanlangan hujjat boʻyicha sinov bayonnomalari.
Oʻzbekistonda nima amal qiladi
GOST R 56378-2015 — Rossiyaning milliy standarti; Oʻzbekistonda u loyiha yoki shartnoma unga havola qilganda qoʻllaniladi. ShNQ 2.03.11-24 taʼmirlash qorishmalari sinflarini belgilamaydi, lekin taʼmir tamoyillarini belgilaydigan GOST 32016-2012 ga va taʼmirdan keyingi sirt himoyasi haqidagi GOST 32017-2012 ga havola qiladi. 2026-yil oktyabr holatiga koʻra Vazirlik ilmiy-tadqiqot institutining standartlar katalogida EN 1504-3 ning milliy qabul qilinishi yoʻq. Shuning uchun muayyan obyekt uchun taʼmirlash qorishmasiga talablar loyihada — EN 1504-3 yoki GOST R 56378-2015 boʻyicha — belgilanadi va tanlangan hujjat boʻyicha bayonnomalar bilan tasdiqlanadi.
Obyektingiz uchun meʼyorlar boʻyicha maslahat kerak boʻlsa — qoʻngʻiroq qiling yoki WhatsApp/Telegram orqali yozing: +998 94 094 52 27.