Rux bilan toʻldirilgan gruntlar: rux-silikatli va epoksid-ruxli

Rux bilan toʻldirilgan grunt qanday ishlaydi

Bunday grunt quruq plyonkasining asosiy qismini mayda dispersli rux kukuni tashkil etadi. Zarrachalar bir-biriga va poʻlatga tegib turadi, shuning uchun qoplama tok oʻtkazadi va protektor sifatida ishlaydi: rux elektrokimyoviy jihatdan temirdan faolroq boʻlib, namlik boʻlganda birinchi boʻlib korroziyaga uchraydi va gʻovaklar hamda kichik shikastlangan joylardagi poʻlatni himoya qiladi. Rux korroziyasi mahsulotlari asta-sekin gʻovaklarni toʻldirib, qatlamni zichlashtiradi. Bundan asosiy shart kelib chiqadi — toza metall bilan zich kontakt: prokat kuyindisi (okalina), zang yoki chang ustida protektor samarasi yoʻqoladi.

Rux bilan toʻldirilgan gruntlar yuqori korrozion agressivlik toifalari va uzoq xizmat muddatiga moʻljallangan tizimlarning asosidir. ISO 12944-5 standartida ular quruq plyonkadagi rux kukunining minimal miqdoriga talab qoʻyilgan alohida gruntlar guruhiga (Zn (R) belgisi) ajratilgan. Amerika amaliyotida tarkib SSPC Paint 20 bilan meʼyorlanadi: noorganik gruntlar Type I turiga, organik gruntlar esa Type II turiga kiradi, rux miqdoriga koʻra standart ularni darajalarga ajratadi, bunda Level 1 — eng yuqori daraja. Bu belgilar texnik varaqalarda tez-tez uchraydi.

Ikki turi: rux-silikatli va epoksid-ruxli

Parametr Noorganik (rux-silikatli) Organik (epoksid-ruxli)
Bogʻlovchi etilsilikat (alkilsilikat); havodagi namlik taʼsirida toʻliq qotadi qotirgichli epoksid smola
Poʻlatni tayyorlash abraziv-oqimli tozalash, odatda belgilangan profil bilan Sa 2½ darajasigacha odatda Sa 2½; baʼzi markalar mexanizatsiyalashgan tozalashga ham yoʻl qoʻyadi — texnik varaqa boʻyicha
Issiqlikka chidamlilik yuqori: maʼlumotnomadagi materiallarda uzoq muddatli ishlashda 400 °C dan boshlab, qisqa muddatli taʼsirda yoki qoplovchi qatlam ostida 540 °C gacha epoksid bogʻlovchi bilan cheklangan — ishlab chiqaruvchilar maʼlumotlariga koʻra, uzoq muddatli ishlashda taxminan 120–150 °C
Qotish sharoitlari havo namligi kerak: quruq havoda qotish sekinlashadi quyi chegaradan yuqori harorat hamda harorati shudring nuqtasidan yuqori boʻlgan quruq sirt kerak
Keyingi qatlam bilan qoplash gʻovak plyonka: toʻliq qotish va keyingi qatlamning birinchi oʻtishini «tuman» qatlam (mist coat) sifatida surtish talab etiladi epoksidlar va poliuretanlar bilan osonroq qoplanadi
Qalinlikka sezgirlik yuqori: qalinlik oshib ketsa, toʻrsimon yorilish (mud-cracking) yuz beradi oʻrtacha, maksimal qatlam qalinligi doirasida
Odatiy vazifalar yangi qurilish, sexda boʻyash, issiq sirtlar, friksion birikmalar yangi qurilish va taʼmirlash, rux-silikatli qoplama va shikastlangan rux qoplamani tuzatib boʻyash

Rux bilan toʻldirilgan grunt qanday tanlanadi

Muhit va xizmat muddati

Ruxli gruntlar ISO 12944-2 boʻyicha C4, C5 va CX toifalari uchun moʻljallangan tizimlarda hamda yuqori chidamlilik talab qilinganda ayniqsa muhim. Yumshoqroq muhitlarda ham ular uzoq xizmat muddati kerak boʻlganda yoki loyiha protektor taʼsirli gruntni bevosita talab qilganda qoʻllaniladi.

Qayerda boʻyaladi

Rux-silikatli gruntni sexda surtish qulayroq: u yerda abraziv-oqimli tozalash, kerakli havo namligi va qalinlik nazoratini taʼminlash osonroq. Montaj joyida, taʼmirlash va tuzatib boʻyashda koʻpincha epoksid-ruxli gruntlar tanlanadi — ular sharoitlarga kamroq talabchan va keyingi qatlam bilan osonroq qoplanadi.

Foydalanish harorati

Issiq sirtlar uchun rux-silikatli grunt va unga mos issiqlikka chidamli yakuniy qoplama kerak — batafsil «Issiqlikka chidamli qoplamalar» sahifasida. Epoksid-ruxli gruntlar epoksid bogʻlovchining ishchi harorati bilan cheklangan.

Friksion birikmalar

Agar konstruksiya taranglik kuchi nazorat qilinadigan yuqori mustahkamlikdagi boltlar yordamida yigʻilsa, tutashuv sirtlaridagi grunt tasdiqlangan ishqalanish koeffitsiyentiga ega boʻlishi kerak. Amerika amaliyotida bu RCSC boʻyicha sinf (masalan, B sinfi), Yevropa amaliyotida esa EN 1090-2 boʻyicha ishqalanish koeffitsiyentini sinash. Bunday maʼlumotlar ushbu boʻlimdagi bir qator gruntlarning texnik varaqalarida keltirilgan.

Asos materiali

Rux bilan toʻldirilgan gruntlar uglerodli poʻlatga moʻljallangan. Ular zanglamaydigan poʻlatga surtilmaydi — u uchun ishlab chiqaruvchilar alohida tizimlarni taklif qiladi. Issiq usulda ruxlangan sirtni tayyorlashga oʻz talablari qoʻyiladi, shikastlangan rux qoplamani taʼmirlash uchun esa epoksid-ruxli gruntlar moʻljallangan.

Oʻzbekiston iqlimida qoplash sharoitlari

  • Quruq havo. Etilsilikatli ruxli gruntlar oʻz xususiyatlariga havodagi namlik hisobiga erishadi. Ishlab chiqaruvchilar qotish davridagi namlikning quyi chegarasini belgilaydi — bir qator markalarda taxminan 50–60 % — va jarayonni tezlashtirish usullarini taklif qiladi: suv tumani bilan namlash, maxsus tezlatgichlar. Quruq yozda bu texnologiya va ish jadvaliga oldindan kiritiladi; toʻliq qotmagan qatlam ustidan keyingi qatlamni surtish butun tizimda nuqsonlarga olib keladi.
  • Jazirama. Qizib ketgan metallda erituvchi boʻyoq sirtga yetib bormasdanoq, purkash oqimida bugʻlanib ketadi — quruq purkash va gʻovaklik paydo boʻladi. Texnik varaqada koʻrsatilgan sekin bugʻlanadigan suyultirgichlar, ertalabki soatlarda ishlash va soya qilish yordam beradi.
  • Sovuq va shudring. Sirt quruq boʻlishi va texnik varaqalar talabiga koʻra shudring nuqtasidan kamida 3 °C issiqroq boʻlishi kerak. Quyi harorat chegarasi markalarga qarab farq qiladi: baʼzilarida u manfiy, boshqalarida esa +5 °C.
  • Chang. Tozalangan sirtdagi chang rux bilan poʻlat orasidagi kontaktni buzadi; tozalashdan keyin uning miqdori, masalan, ISO 8502-3 boʻyicha tekshiriladi.

Rux-silikatli gruntni keyingi qatlam bilan qoplash

Noorganik ruxli grunt plyonkasi gʻovak boʻladi. Agar uning ustiga darhol epoksid yoki poliuretanning qalin qatlami surtilsa, gʻovaklardagi havo yangi boʻyoq orqali chiqib, pufakchalar va kraterlar qoldiradi. Shu sababli ishlab chiqaruvchilar, birinchidan, grunt qotishini kutishni talab qiladi — qotish darajasi, masalan, ASTM D4752 boʻyicha erituvchi bilan artish usulida tekshiriladi, usul va mezon esa texnik varaqada koʻrsatiladi. Ikkinchidan, keyingi materialning birinchi oʻtishi yupqa «tuman» qatlam sifatida surtiladi va shundan keyingina asosiy qatlam qoplanadi. Keyingi qatlam bilan qoplashdan oldin sirt rux tuzlari va ifloslanishlardan tozalanadi.

Odatiy xatolar

  • Rux-silikatli grunt qalinligining, ayniqsa burchaklar va qirralarda, oshib ketishi: toʻrsimon yorilish paydo boʻladi va qatlamni olib tashlashga toʻgʻri keladi.
  • Yetarlicha tozalanmagan sirtga — prokat kuyindisi, chang, tuzlar ustiga surtish.
  • Quruq havoda qotmagan rux-silikatli gruntni keyingi qatlam bilan qoplash.
  • Keyingi qatlam bilan qoplashda «tuman» qatlamdan voz kechish — ustki qatlamlarda pufakchalar va kraterlar paydo boʻladi.
  • Ruxli grunt ustidan alkid va moyli boʻyoqlar surtish: bir qator ishlab chiqaruvchilar bunday materiallar keyingi qatlam sifatida yaramasligini bevosita koʻrsatadi.
  • Epoksid-ruxli gruntni u uchun ruxsat etilgan haroratdan yuqori qiziydigan sirtlarda qoʻllash.
  • Ruxli gruntni agressiv atmosferada uzoq vaqt keyingi qatlamsiz qoldirish: sirtda rux tuzlari toʻplanadi va ularni keyingi qatlamdan oldin olib tashlash kerak boʻladi.

Shuningdek qarang: korroziyaga qarshi himoya — umumiy sharh, epoksid gruntlar va oraliq qatlamlar, yakuniy qoplamalar, issiqlikka chidamli qoplamalar.

Yetakchi ishlab chiqaruvchilarning materiallari

Noorganik (rux-silikatli)

  • Interzinc 22 — International (AkzoNobel) — keyingi qatlam bilan tez qoplash texnologiyasiga ega rux-silikatli grunt.
  • Resist 86 — Jotun — kuchli agressiv muhitlar uchun rux-etilsilikatli grunt, 540 °C gacha issiqlikka chidamli, RCSC boʻyicha B sinfi.
  • Zinc Clad ZS — Sherwin-Williams — bir komponentli etilsilikatli ruxli grunt; yupqa qatlamda — ustidan payvandlash mumkin boʻlgan operatsiyalararo grunt (shop primer).
  • Carbozinc 11 — Carboline — −18 °C gacha haroratda qotadigan noorganik ruxli grunt.
  • PPG SIGMAZINC 158 — PPG — asos harorati −90 dan 500 °C gacha boʻlgan sirtlar uchun ikki komponentli rux-etilsilikatli grunt.
  • ZINCTECT 1500 — Kansai Paint — qalin qatlamli rux-silikatli grunt, bir qatlamda taxminan 75 mkm.
  • ZINCTECT 1000 — Kansai Paint — poʻlat list va prokat uchun tez quriydigan rux-silikatli operatsiyalararo grunt.
  • Resist 78 — Jotun — kuchli agressiv muhitlar uchun noorganik rux-etilsilikatli grunt, 540 °C gacha issiqqa chidamli.
  • TEKNOZINC ESI 3180 — Teknos — namlik taʼsirida qotadigan, tez quriydigan rux-etilsilikatli grunt: quruq issiqlikda +400 °C gacha, −5 °C dan boshlab surtiladi.
  • TEKNOZINC SS — Teknos — atmosfera va erituvchilarga botirish sharoitlari uchun ikki komponentli rux-etilsilikatli grunt; +400 °C gacha issiqlikka chidamli tizimlarda ham grunt sifatida qoʻllaniladi.
  • Zinc Clad II Plus — Sherwin-Williams — quruq qatlamida 83 % rux boʻlgan uch komponentli rux-etilsilikatli grunt.
  • PPG DIMETCOTE 9 — PPG — havo namligida qotadigan rux-silikatli grunt, ishqalanish boʻyicha B sinf, 500 °C gacha.
  • Jotatemp 540 Zinc — Jotun — 540 °C gacha issiq uskunalar uchun shisha tangachali noorganik rux silikat grunt.
  • Resist ZES — Jotun — poʻlat uchun havo namligida qotadigan rux-etilsilikatli grunt, 400 °C gacha, qisqa muddat 540 °C.

Organik (epoksid-ruxli)

  • Interzinc 52 — International (AkzoNobel) — tarkibida 80 % rux boʻlgan epoksid-ruxli grunt.
  • Jotun Barrier — Jotun — CX toifasigacha boʻlgan muhitlar uchun epoksid-ruxli grunt; rux-silikatli va rux qoplamalarni taʼmirlashda qoʻllaniladi.
  • Zinc Clad R Plus — Sherwin-Williams — Macropoxy, Dura-Plate va Acrolon bilan tuziladigan tizimlar uchun epoksid-ruxli grunt.
  • Carbozinc 859 — Carboline — keyingi qatlam bilan tez qoplanadigan, friksion birikmalar uchun B sinfiga ega epoksid-ruxli grunt.
  • ZINCTECT 500 — Kansai Paint — poliamid qotirgichli qalin qatlamli epoksid-ruxli grunt.
  • Jotun Barrier 80 — Jotun — C5 gacha atmosfera uchun epoksid-ruxli grunt; rux silikatli qoplamalar va ruxlangan yuzalarni taʼmirlash uchun ham.
  • TEKNOZINC 90 SE — Teknos — quruq plyonkasida kamida 90 % rux boʻlgan epoksid-ruxli grunt, keyingi qatlam bilan 18 oygacha qoplash mumkin.
  • TEKNOZINC 80 SE — Teknos — tarkibida 80 % rux boʻlgan epoksid-ruxli grunt — C4, C5 toifalari va suyuqlikka botirilgan holat uchun Teknos tizimlarining asosiy grunti.
  • TEKNOZINC 3231 — Teknos — polisiloksan va poliuretan yakuniy qoplamalar ostiga moʻljallangan, rux miqdori yuqori boʻlgan epoksid-ruxli grunt (kamida 90 %).
  • PPG SIGMAZINC 102 HS — PPG — tez quriydigan, yuqori quruq qoldiqli epoksid-ruxli grunt, qatlami 60–150 mkm.
  • Interzinc 315 — International (AkzoNobel) — tez qayta qoplanadigan, 0 °C dan past haroratda qotadigan epoksid-ruxli grunt.
  • Jotun Barrier 77 — Jotun — C5 gacha atmosfera uchun epoksid-ruxli grunt, ruxlangan va rux silikatli qoplamalarni taʼmirlash uchun ham.
  • Zinc Clad IV EU — Sherwin-Williams — abraziv tozalangan poʻlat uchun epoksid-ruxli grunt, rux qoplamasini taʼmirlashda ham qoʻllaniladi.
  • Jotun Barrier 90 — Jotun — C5 gacha muhitlar uchun rux miqdori juda yuqori epoksid-ruxli grunt.
  • Zinc Clad 4700 — Sherwin-Williams — abraziv tozalangan poʻlat uchun epoksid ruxli grunt, SSPC Paint 20 talablariga mos.
  • Zinc Clad IV 85% — Sherwin-Williams — tarkibida 85 % rux boʻlgan epoksid grunt, friksion birikmalar uchun A sinfi.
  • Interzinc 72 — International (AkzoNobel) — agressiv muhitlardagi poʻlat uchun 90 % ruxli epoksid grunt.
  • TEKNOZINC 3233 — Teknos — poʻlat konstruksiyalar uchun namlikda qotadigan bir komponentli ruxli poliuretan grunt.
  • PPG AMERCOAT 68 HS — PPG — uch komponentli rux-epoksid grunt, plyonkada 80 % dan ortiq rux, sovuq uchun tezlatkich.
  • PPG SIGMAZINC 109 HS — PPG — yuqori quruq qoldiqli ruxli epoksid grunt, 4 soatda qoplanadi, 0 °C gacha surtiladi.
  • Zinc Clad J984BS — Sherwin-Williams — BS 4652 boʻyicha epoksid ruxli grunt, tez quriydi, rux qoplamani taʼmirlash uchun.
  • Jotun Barrier ZEP — Jotun — C4 gacha muhitlardagi poʻlat konstruksiyalar uchun rux-epoksid grunt, qatlami 40–90 mkm.

Roʻyxat toʻliq emas. Yakuniy tanlov ishlab chiqaruvchi hujjatlari asosida, loyiha talablarini hisobga olgan holda amalga oshiriladi.

Koʻp beriladigan savollar

Rux bilan toʻldirilgan gruntni epoksid grunt bilan almashtirish mumkinmi?

Texnik jihatdan — ha: xuddi shu muhit toifalari uchun ruxsiz tizimlar mavjud. Biroq ularda protektor taʼsiri yoʻq, tizim qalinligi esa odatda kattaroq boʻladi. Agar ruxli grunt loyihada koʻrsatilgan boʻlsa, almashtirish loyihachi bilan kelishiladi.

Issiq usulda ruxlangan sirtga ruxli grunt kerakmi?

Yoʻq, issiq ruxlashning oʻzi poʻlatni rux qatlami bilan qoplaydi. Uning ustidan boʻyash uchun tegishli tayyorgarlikdan soʻng ishlab chiqaruvchi ruxlangan poʻlatga surtishga ruxsat bergan gruntlardan foydalaniladi. Epoksid-ruxli gruntlar rux qoplamaning shikastlangan joylarini taʼmirlash uchun qoʻllaniladi.

Nega rux-silikatli grunt yoriladi?

Koʻpincha qalinlik oshib ketgani sababli, ayniqsa boʻyoq toʻplanib qoladigan burchaklar va qirralarda. Maksimal qatlam qalinligi texnik varaqada koʻrsatiladi va u qoplash jarayonida nazorat qilinadi.

Rux-silikatli gruntni keyingi qatlam bilan qoplashdan oldin qancha kutish kerak?

Bu marka, harorat va namlikka bogʻliq: texnik varaqada turli sharoitlar uchun minimal oraliqlar keltirilgan. Quruq havoda faqat soatlarga emas, balki haqiqiy qotish darajasiga ham qaraladi.

Sovuq ruxlash uchun bir komponentli tarkiblar — poʻlatni mustaqil himoya qilish, rux qoplama va payvand choklarini taʼmirlash — «Sovuq ruxlash» boʻlimida jamlangan.

Obyektingiz uchun rux bilan toʻldirilgan grunt va butun tizimni tanlab beramiz — qoʻngʻiroq qiling yoki WhatsApp/Telegram orqali yozing: +998 94 094 52 27.