Konstruktiv olovdan himoyaga nimalar kiradi
Kimyoviy reaksiya hisobiga emas, balki oʻz qalinligi va issiqlik izolyatsiyalash xususiyatlari hisobiga ishlaydigan olovdan himoya konstruktiv deb ataladi. Bu yongʻin paytida oʻz joyida qoladigan va issiqlikning poʻlat yoki armaturaga tez yetib borishiga yoʻl qoʻymaydigan material qatlamidir. Bu guruhga quyidagilar kiradi:
- purkaladigan va qoʻlda suvaladigan suvoqlar — sementli, sement-vermikulitli, gipsli va gips-vermikulitli tarkiblar;
- plitalar — kalsiy silikat, gipsli va gips-tolali, mineral paxta asosidagi olovdan himoya plitalari;
- matlar va rulonli materiallar — toʻrga tikilgan mineral paxta matlari, folga bilan qoplangan bazalt va keramik tolali rulonlar;
- qoplab oʻrash va betonlash — poʻlatni gʻisht yoki beton bilan berkitadigan anʼanaviy usul; bugungi kunda ogʻirligi va koʻp mehnat talab qilishi sababli kamroq qoʻllaniladi.
Ikki asosiy guruh haqida batafsil — «Olovdan himoya suvoqlari» va «Olovdan himoya plitalari va matlari» sahifalarida.
Konstruktiv olovdan himoya qayerda ustun keladi
- Yuqori olovga chidamlilik chegaralari. R 120 va undan yuqori chegaralarda koʻpchiydigan boʻyoq qalinligi, u bilan birga narxi ham oshadi. Bunday hollarda plita yoki suvoq koʻpincha arzonroq va nazorat qilish uchun soddaroq boʻladi.
- Yashirin konstruksiyalar. Agar metall osma shift yoki qoplama bilan berkitilgan boʻlsa, himoyaning tashqi koʻrinishi muhim emas — eng tejamkor variantni tanlash mumkin.
- Yuqori mexanik yuklamalar. Zich suvoqlar va kalsiy silikat plitalari avtoturargohlar, sexlar va omborlarda zarbalarga yaxshiroq bardosh beradi.
- Qoplash uchun murakkab sharoitlar. Plitalar «quruq» usulda montaj qilinadi, ularni boʻyoq surtib boʻlmaydigan ob-havoda ham oʻrnatish mumkin.
- Kombinatsiyalangan vazifalar. Mineral paxta plitalari bir vaqtning oʻzida issiqlik va tovush izolyatsiyasini taʼminlaydi, kalsiy silikat plitalaridan esa mustaqil olovga chidamli qutilar, shaxtalar va pardevorlar yasash mumkin.
Qanday ishlaydi
Tamoyil oddiy: yongʻindan keladigan issiqlik oqimi issiqlik oʻtkazuvchanligi past boʻlgan material qatlamidan oʻtadi va poʻlat sekinroq qiziydi. Koʻplab materiallarda bunga issiqlikni yutish ham qoʻshiladi: gips va baʼzi plitalar tarkibida kimyoviy bogʻlangan suv bor, u qizdirilganda bugʻlanib, energiyaning bir qismini «yeb qoʻyadi». Vermikulit — koʻpchitilgan slyuda — suvoqning zichligi va issiqlik oʻtkazuvchanligini pasaytiradigan yengil va issiqlikka chidamli toʻldiruvchi.
Yechim qanday tanlanadi
Olovga chidamlilik chegarasi va element turi
Ishlab chiqaruvchilar kolonnalar, balkalar, bogʻlamalar va orayopmalar uchun qalinlik jadvallarini alohida beradi. Plitalar bilan qutisimon qoplash va profil konturi boʻylab suvoq qoplash uchun hisob-kitob farq qiladi: qutining qizdiriladigan perimetri kichikroq, shuning uchun qalinlik ham kamroq chiqishi mumkin.
Metallning keltirilgan qalinligi
Boʻyoqlardagi kabi, poʻlat uchun asosiy parametr — kesimning massivligi. Qizdiriladigan perimetrning kesim yuziga nisbati (Hp/A) qanchalik kichik boʻlsa, qizish shunchalik sekin kechadi va himoya shunchalik yupqa boʻladi.
Muhit va chidamlilik
Gipsli suvoqlar ichki quruq xonalar uchun moʻljallangan. Sementli tarkiblar va kalsiy silikat plitalari namlikka chidaydi, ayrim markalari esa tashqi atmosfera va neft-gaz sohasidagi yongʻin ssenariylariga ham bardosh beradi. Mineral paxta plitalarini mexanik shikastlanish va bevosita namlanishdan himoya qilish kerak.
Ogʻirlik va karkasga tushadigan yuk
Zich sementli qoplamalar va betonlash konstruksiyani sezilarli darajada ogʻirlashtiradi. Yengil karkaslar va rekonstruksiyalar uchun bu plitalar yoki boʻyoq foydasiga hal qiluvchi dalil boʻlishi mumkin.
Korroziyaga qarshi himoya bilan moslik
Suvoq qoplanadigan poʻlat suvoq ishlab chiqaruvchisi ruxsat bergan tarkib bilan gruntlanadi: baʼzi gruntlar yopishishni yomonlashtiradi, bunday holda toʻr yoki maxsus adgezion qatlam talab qilinadi. Plitalar ostida esa grunt birinchi navbatda butun xizmat muddati davomida korroziyadan himoya qilish uchun kerak.
Odatiy xatolar
- Suvoqni tayyorlanmagan yoki notoʻgʻri gruntlangan sirtga qoplash — birinchi qizishdayoq koʻchib tushish.
- Plitalarning mahkamlash elementlari va choklarida tejash: olov tirqish topadi va tizim ishlamay qoladi.
- Isitilmaydigan va nam xonalarda gipsli tarkiblarni qoʻllash.
- Muhandislik tizimlarini montaj qilishda mineral paxta materiallarini shikastlanish va hoʻl boʻlishdan himoya qilmaslik.
- Boshqa yoʻnalishdagi pudratchilar tomonidan himoya qatlami qismlarining olib tashlanishi va keyin qayta tiklanmasligi.
Yetakchi ishlab chiqaruvchilarning materiallari
- CAFCO 300 / ISOLATEK Type 300 — Isolatek International — balkalar, kolonnalar va orayopmalar uchun purkaladigan gipsli olovdan himoya tarkibi.
- PROMASPRAY-P300 — Promat — binolar ichidagi poʻlat va beton uchun vermikulit-gipsli suvoq.
- Promat FENDOLITE MII — Promat — tashqi va neft-gaz obyektlari uchun sement-vermikulitli qoplama.
- Pyrocrete 241 — Carboline — ogʻir sanoat uchun portlandsement asosidagi sementli olovdan himoya tarkibi.
- PROMATECT-H — Promat — poʻlat va betonni qoplash, shaxtalar va pardevorlar uchun kalsiy silikat plitasi.
- PROMATECT-L500 — Promat — olovga chidamli havo oʻtkazgichlar va qutilar uchun past zichlikdagi plita.
- ROCKWOOL Conlit 150 — ROCKWOOL — yuk koʻtaruvchi poʻlat konstruksiyalarni olovdan himoya qilish uchun tosh paxtadan qattiq plitalar.
- ROCKWOOL Conlit Fire Mat — ROCKWOOL — dumaloq havo oʻtkazgichlar uchun toʻrga tikilgan mat.
Koʻp beriladigan savollar
Qaysi biri arzonroq: boʻyoqmi yoki plitalarmi?
Bir maʼnoli javob yoʻq. Past chegaralarda va ochiq metallda odatda boʻyoq ustun keladi, yuqori chegaralarda va yashirin konstruksiyalarda esa — plitalar yoki suvoq. Material birligining narxini emas, balki montaji bilan birga toʻliq tizim narxini solishtirish kerak.
Bitta obyektda boʻyoq va plitalarni birga qoʻllash mumkinmi?
Ha, bu odatiy amaliyot: masalan, koʻrinib turadigan zonadagi kolonnalar boʻyaladi, shift ustidagi balkalar esa plitalar bilan qoplanadi. Muhimi, har bir element uchun alohida tasdiqlangan yechim boʻlishi kerak.
Konstruktiv olovdan himoyaga texnik xizmat koʻrsatish kerakmi?
Boʻyoqqa qaraganda kamroq, lekin koʻrikdan oʻtkazib turish kerak: qatlamning yaxlitligi hamda sinib tushgan, namlangan joylar va muhandislik tarmoqlari taʼmirlangandan keyin ochiq qolgan qismlar yoʻqligi tekshiriladi.