Betondagi armatura nima uchun korroziyaga uchraydi
Sogʻlom betonda poʻlat himoyalangan: gʻovak suyuqligining yuqori ishqoriyligi armatura sirtida passiv plyonka hosil qiladi va korroziya deyarli rivojlanmaydi. Passivlik ikki asosiy sababga koʻra yoʻqoladi. Karbonlanish — havodagi karbonat angidrid ishqoriylikni neytrallaydi va uning chegarasi armaturaga yetib borganda poʻlat butun sirti boʻylab zanglay boshlaydi. Xloridlar — muzga qarshi tuzlar, shoʻrlangan tuproqlar va suvlar, tuzli changdan keladigan — ishqoriy betonda ham passiv plyonkani joy-joyida yemiradi va korroziya chuqurchalar hosil qilib rivojlanadi.
Zang poʻlatga qaraganda kattaroq hajmni egallaydi, shuning uchun himoya qatlami yoriladi va koʻchib tushadi. Biroq koʻchishlar paydo boʻlgan paytga kelib korroziya odatda koʻz bilan koʻrinadiganidan ancha katta zonani qamrab oladi. Taʼmirning vazifasi — faqat yemirilgan betonni almashtirish emas, balki taʼmirlangan va qoʻshni uchastkalarda korroziyani toʻxtatish hamdir.
EN 1504-9 boʻyicha himoya tamoyillari
EN 1504-9 ning oʻn bitta tamoyilidan beshtasi armatura korroziyasiga tegishli. Ularni tanlash shikastlanishlarning sababi va koʻlamiga bogʻliq.
- 7-tamoyil — passiv holatni saqlash yoki tiklash. Karbonlangan yoki xloridlar bilan ifloslangan beton ishqoriy taʼmirlash qorishmasi bilan almashtiriladi, himoya qatlami qalinlashtiriladi. Bu koʻchishlarni odatiy taʼmirlashning asosi.
- 8-tamoyil — solishtirma qarshilikni oshirish. Beton gidrofoblash yoki qoplamalar yordamida quruqroq qilinadi va korroziya jarayoni sekinlashadi.
- 9-tamoyil — katod nazorati va 11-tamoyil — anod zonalarini nazorat qilish. Bularga poʻlat sirtidagi reaksiyalarni sekinlashtiradigan armatura qoplamalari va korroziya ingibitorlari kiradi.
- 10-tamoyil — katodli himoya. Galvanik anodlar yoki tashqi tok manbali tizimlar. Bu alohida loyihalanadigan muhandislik yechimi; ishlab chiqaruvchilar taʼmirlash qorishmalarining bir qismini bunday tizimlar bilan birga qoʻllashga ruxsat beradi.
Armatura qoplamasi uchun materiallarni EN 1504-7 meʼyorlaydi — u taʼmirlashda mavjud armaturani himoya qilish uchun faol va toʻsiq qoplamalarni qamrab oladi.
Armatura nima bilan himoya qilinadi
Ingibitorli sementli tarkiblar
Mikrokremnezyom va korroziya ingibitorlari qoʻshilgan bir komponentli polimer-sementli tarkiblar. Ular ishqoriylik, zichlik va poʻlat bilan yopishish hisobiga himoya qiladi; koʻplari bir vaqtning oʻzida taʼmirlash qorishmasi ostida adgeziya qatlami vazifasini ham bajaradi. Choʻtka bilan yoki torkretlash usulida, odatda, ikki qatlam qilib surtiladi. Misollar: Sika MonoTop-910 N, Sika MonoTop-610, Mapefer 1K.
Epoksid-sementli tarkiblar
Epoksid smola bilan modifikatsiyalangan sement asosidagi, korroziya ingibitori qoʻshilgan uch komponentli qoplamalar: suv va xloridlar kirib kelishiga chidamliligi yuqoriroq, yaroqlilik muddati uzoq. Misol: SikaTop Armatec-110 EpoCem.
Rux bilan toʻldirilgan gruntlar
Ayrim taʼmirlash tizimlari tarkibiga kiradigan rux kukunli epoksid gruntlar. Misol: Renderoc tizimidagi Fosroc Nitoprime Zincrich Plus.
Singuvchi korroziya ingibitorlari
Shikastlanmagan beton sirtiga surtiladigan suyuq tarkiblar: ular beton qaʼriga singib kiradi va konstruksiyani ochmasdan poʻlatda himoya qatlami hosil qiladi. Ular armatura karbonlanish yoki xloridlar tufayli xavf ostida boʻlgan, lekin beton hali butun joylarda qoʻllaniladi — masalan, yamoq chegarasida yangi korroziya oʻchoqlari paydo boʻlishiga yoʻl qoʻymaslik uchun bajarilgan taʼmirlar atrofida va ochib boʻlmaydigan arxitektura betonida. Bunday tarkiblarning xloridlar miqdori va beton holati boʻyicha cheklovlari bor, singish chuqurligi esa obyektda tekshiriladi. Misol: Sika FerroGard-903+.
Qanday tanlash kerak
- Korroziya sababi. Karbonlanishda odatda ishqoriy himoya qatlamini tiklagan holda toʻgʻri taʼmir va keyinchalik sirtni himoya qilish yetarli. Xloridlarda ishlar koʻlami kengroq: ifloslangan beton koʻrinadigan koʻchishlar chegarasidan tashqarida ham olib tashlanadi, tozalangandan keyin armatura bosim ostida suv bilan yuviladi, ingibitorlar va katodli himoya koʻrib chiqiladi.
- Taʼmir tizimi. Armatura uchun tarkib taʼmirlash qorishmasi bilan bir tizimda tanlanadi: oraliqlar — yangi yoki qurigan qatlam ustidan — va yopishish shunga bogʻliq. Baʼzi tarkiblar tez qotadigan qorishmalar ostida adgeziya qatlami sifatida yaramaydi.
- Armaturaning beton bilan tishlashishi. Qoplama poʻlat va betonning birgalikdagi ishini yomonlashtirmasligi kerak. Ishlab chiqaruvchilar buni EN 15184 boʻyicha sinov bilan tasdiqlaydi: qoplamali sterjenlarning tishlashishi qoplamasiz sterjenlar tishlashishining 80 % idan past boʻlmasligi kerak.
- Ish sharoitlari. Harorat, namlik, sterjenlarga kirish imkoniyati, qorishma yotqizilgunga qadar boʻlgan vaqt.
Texnologiya
- Ochish. Korroziyaga uchragan armatura atrofidagi beton shunday olib tashlanadiki, sterjen butun perimetri boʻylab ochiq boʻlsin va uni orqa tomonidan ham tozalab, surtib chiqish mumkin boʻlsin; ochish sterjen boʻylab shikastlanmagan poʻlatgacha davom ettiriladi. Masalan, Sika MonoTop-910 N varaqasida shikastlanmagan zonaga yana taxminan 2 sm ochish, agar korroziya perimetrning yarmidan koʻpini qamrab olgan boʻlsa, sterjenni orqa tomonidan kamida 1 sm ga boʻshatish koʻrsatilgan.
- Kesimni baholash. Kesimi sezilarli yoʻqotilgan sterjenlarni almashtirish yoki toʻldirish haqida konstruktor qaror qabul qiladi; yangi sterjenlarni ankerlash EN 1504-6 boʻyicha tarkiblar bilan bajariladi — ular «Ankerlash va ankerlarni qorishma bilan mahkamlash» boʻlimida jamlangan.
- Tozalash. Zang, kuyindi, qorishma qoldiqlari va chang abraziv-oqimli ishlov berish yoki yuqori bosimli suv bilan olib tashlanadi — odatda ISO 8501-1 boʻyicha Sa 2 darajasigacha, ayrim tizimlarda talablar yuqoriroq. Himoya tarkibi darhol surtiladi, toza poʻlat uzoq vaqt ochiq qoldirilmaydi.
- Surtish. Odatda sterjenni toʻliq qoplagan holda choʻtka bilan ikki qatlam; umumiy qalinlik va qatlamlar orasidagi oraliqni ishlab chiqaruvchi varaqasi belgilaydi. Tarkibning atrofdagi betonga tegishi baʼzi tizimlarda ruxsat etiladi, boshqalarida esa amallar tartibiga rioya qilish kerak — bu ham varaqada koʻrsatilgan.
- Taʼmirlash qorishmasi — tizim va qatlamning roliga qarab qurigan yoki yangi tarkib ustidan.
Odatiy xatolar
- Sterjenning faqat koʻrinadigan tomoni tozalangan va boʻyalgan, uning ortidagi zang qolib ketgan.
- Ikki qatlam oʻrniga bitta yupqa qatlam, qovurgʻalarda va sterjenlar kesishgan joylarda boʻyalmay qolgan joylar.
- Taʼmirlash qorishmasi ruxsat etilgan oraliqdan oldin yoki keyin yotqizilgan.
- Faqat koʻrinib turgan shikastlangan beton almashtirilgan, atrofdagi xloridlar bilan ifloslangan beton esa qoldirilgan — bir necha yildan keyin yamoq chetlarida yangi koʻchishlar paydo boʻladi.
- Ingibitor u singib kira olmaydigan nam yoki plyonka bilan qoplangan betonga surtilgan.
- Taʼmirdan keyin sirt himoyasi bajarilmagan — karbonlanish va xloridlarning kirib kelishi davom etadi.
Yetkazib beruvchi va muhandisdan nimalarni aniqlashtirish kerak
- EN 1504-7 ga muvofiqlik va EN 15183 hamda EN 15184 boʻyicha sinov natijalari;
- qatlamlar soni, qalinlik, oraliqlar va taʼmirlash qorishmasini yotqizish tartibi;
- ingibitorlar uchun — xloridlar boʻyicha cheklovlar, beton namligiga talablar, singish chuqurligini nazorat qilish usuli;
- tanlangan tizimdagi taʼmirlash qorishmalari va himoya qoplamalari bilan moslik.
Tekshiruv, korroziya sabablarini baholash va tizim tanlashni injiniring doirasida bajaramiz; poʻlat konstruksiyalar himoyasi «Korroziyaga qarshi himoya» boʻlimida tavsiflangan.
Katalogdagi materiallar
- Sika MonoTop-610 — Sika — armaturani himoyalash va yopishqoq qatlam uchun ingibitorli polimer-sement tarkib.
- Sika MonoTop-910 N — Sika — Sika MonoTop tizimi uchun armatura himoyasi va yopishqoq qatlam tarkibi.
- SikaTop Armatec-110 EpoCem — Sika — taʼmir qorishmalari uchun ingibitorli epoksid-sement armatura himoyasi va yopishqoq qatlam.
- Sika FerroGard-903+ — Sika — betonni ochmasdan shimdirish uchun armatura korroziyasining singuvchi ingibitori.
- Fosroc Nitoprime Zincrich Plus — Fosroc — Renderoc taʼmirlash tizimida ochilgan armatura uchun rux bilan toʻyingan grunt.
- Mapefer 1K — Mapei — armaturani korroziyadan himoyalash uchun EN 1504-7 boʻyicha bir komponentli tarkib.
Roʻyxat toʻliq emas. Yakuniy tanlov ishlab chiqaruvchi hujjatlari asosida, tekshiruv natijalarini hisobga olgan holda amalga oshiriladi.
Koʻp beriladigan savollar
Armaturani metall uchun oddiy grunt bilan himoya qilish mumkinmi?
Yoʻq. Armatura uchun EN 1504-7 boʻyicha va sterjenlarning beton bilan tishlashishi boʻyicha EN 15184 asosida sinovdan oʻtgan, taʼmirlash qorishmasi bilan bir tizimdagi tarkiblar qoʻllaniladi. Metall konstruksiyalar uchun gruntlar bunday sinovlardan oʻtmaydi va poʻlat bilan taʼmirlash qorishmasining birgalikdagi ishini yomonlashtirishi mumkin.
Armatura yaxshi tozalangan boʻlsa, unga tarkib kerakmi?
Bir qator taʼmirlash qorishmalarining varaqalarida armatura qoplamasi «zarur boʻlganda» qoʻllaniladigan chora sifatida koʻrsatilgan. Qaror korroziya sababi, himoya qatlami qalinligi va muhit agressivligiga qarab qabul qilinadi; xloridlar, yupqa himoya qatlami va agressiv muhitda armatura qoplamasi, qoida tariqasida, koʻzda tutiladi.
Ingibitor taʼmir oʻrnini bosadimi?
Yoʻq. Koʻchishlar, yoriqlar va qatlamlanib ajralishlar odatiy usullar bilan taʼmirlanadi, ingibitor esa qoʻshimcha ravishda — ochish maqsadga muvofiq boʻlmagan joylarda korroziyani sekinlashtirish uchun shikastlanmagan betonda va taʼmirlar atrofida qoʻllaniladi.
Obyektingiz uchun armaturani himoya qilish tizimini tanlab beramiz — qoʻngʻiroq qiling yoki WhatsApp/Telegram orqali yozing: +998 94 094 52 27.