Tekshiruv boʻyicha hujjatlar
Har qanday taʼmir ikki savolga javob berishdan boshlanadi: konstruksiya qanday holatda va u nima uchun yemirilmoqda. Oʻzbekistonda tekshiruv tartibini milliy meʼyor, usullarni esa davlatlararo standartlar belgilaydi.
| Hujjat | 2026-yil oktyabr holatiga koʻra maqomi | Nima muhim |
|---|---|---|
| ShNQ 1.04.01-23 «Bino va inshootlarning texnik holatini tekshirish va monitoring qilish tartibi» | Oʻzbekistonda 21.06.2024 yildan amal qiladi: qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 16.05.2024 yildagi 01/2-19-son buyrugʻi, Adliya vazirligida 260-son bilan roʻyxatga olingan; oʻzgartirishlar 24.06.2025 yildagi 01/2-37-son buyruq bilan kiritilgan | ShNQ 1.04.01-22 va ShNQ 2.01.15-05 oʻrnini egallagan; alohida bob beton va temir-beton konstruksiyalarga bagʻishlangan |
| GOST 31937-2024 | Davlatlararo, Rossiyada 01.05.2024 yildan amal qiladi; davlatlararo kengash katalogiga koʻra Oʻzbekiston qoʻshilganlar qatorida | GOST 31937-2011 oʻrnini egallagan |
| GOST 31937-2011 | Davlatlararo darajada almashtirilgan | ShNQ 2.03.11-24 va ShNQ 1.04.01-23 hanuz unga havola qiladi — tahrir tekshiruv topshirigʻida qayd etiladi |
| GOST R 53778-2010 | Bekor qilingan; reyestrda Rossiya uchun GOST 31937-2011 dan foydalanish koʻrsatilgan | Eski hujjatlardagi havolalarni almashtirish kerak |
| SP 13-102-2003 «Bino va inshootlarning yuk koʻtaruvchi qurilish konstruksiyalarini tekshirish qoidalari» | Rosstandartning qoidalar toʻplamlari reyestrida yoʻq; uning amaldagi maqomini tasdiqlamaymiz | Faqat topshiriqda bevosita koʻrsatilgan boʻlsa, maqomini tekshirib qoʻllash |
| SP 329.1325800.2017 «Bino va inshootlar. Yongʻindan keyin tekshirish qoidalari» | Rossiya hujjati, 01.05.2018 yildan amal qiladi | Yongʻindan shikastlangan konstruksiyalarni baholash usullari va mezonlari hamda ularni kuchaytirish usullarini tanlash |
| GOST 32016-2012, 4-boʻlim | Amalda | Himoya va taʼmirdan oldin baholashning minimal tarkibi |
Temir-beton taʼmirdan oldin qanday tekshiriladi
GOST 32016-2012 ishlar boshlanishidan oldin konstruksiya holatini va uning oʻz vazifalarini bajarish qobiliyatini, shuningdek nuqsonlarning xususiyati va sabablarini baholashni talab qiladi: koʻrik, beton va armaturani sinash, tekshiruv hisobi, ifloslantiruvchilarni hisobga olgan holda muhitni baholash, foydalanish tarixi va sharoitlari, keyingi xizmatga talablar. Agar ishlar boshlanishiga qadar natijalar eskirgan yoki shubha uygʻotsa, baholash takrorlanadi. ShNQ 1.04.01-23 beton va temir-beton konstruksiyalarni tekshirishni batafsil ochib beradi:
- Hujjatlar — hisobiy sxema, yuklamalar, betonning loyihaviy sinfi, armaturalash turi, zoʻriqtiriladigan armaturani taranglash va ankerlash usuli, tutashuv tugunlari.
- Dastlabki koʻrik — kengligi, joylashuvi va xususiyati qayd etilgan yoriqlar, himoya qoplamalari holati, beton rangining oʻzgarishi, boʻshliqlar va koʻchgan joylar, ochilib qolgan armatura, taqillatganda boʻgʻiq tovush boʻyicha aniqlanadigan himoya qatlamining ajralishi, qoʻyma detallarning siljishi, egilishlar, hoʻl va moy dogʻlari, tuz dogʻlari, armatura korroziyasi darajasi, shuningdek ish sharoitlari: muzlash, agressiv omillar, oqishlar, qizish, ortiqcha yuklanishlar, dinamik taʼsirlar.
- Asbob-uskunali tekshiruv dastur boʻyicha — korroziyadan himoya holati, betonning mustahkamligi, oʻtkazuvchanligi, bir jinsliligi va yaxlitligi, himoya qatlami qalinligi, armatura korroziyasining darajasi va chuqurligi, haqiqiy yuklamalar. Armatura zaif joylarda ochiladi, betonning korrozion yemirilishini baholash uchun fizik-kimyoviy usullarga yoʻl qoʻyiladi.
- Mahalliy jadal korroziya zonalari — nol belgisidan pastdagi tashqi devorlar, balkonlar va lodjiyalar, garajlarning kirish panduslari, hoʻl yigʻishtiriladigan xonalarda pol yonidagi kolonnalarning pastki qismi, tom yopmalarining suv qabul qiluvchi voronkalar yonidagi uchastkalari, gʻisht devorlardagi fermalarning tayanch tugunlari.
- Kuzatuv — yoriqlar chizmalarda qayd etiladi va mayoqlar yoki markalar boʻyicha kuzatib boriladi, egilishlar nivelirlash bilan aniqlanadi, temir-beton boʻyogʻining holati GOST 9.407-2015 boʻyicha baholanadi.
Natija — texnik holat toifasi, shikastlanishlar sabablari va tavsiyalar koʻrsatilgan xulosa, zarur boʻlsa esa — kutilayotgan keyingi foydalanish muddati va taʼmirlararo oraliqlar koʻrsatilgan taʼmir yoki kuchaytirish loyihasi uchun topshiriq. Mavjud qoplamalarni qanday tekshirishimiz «Qoplamalarni tekshirish» sahifasida tavsiflangan.
Nima va qaysi standart boʻyicha tekshiriladi
| Nima tekshiriladi | Qachon | Standart |
|---|---|---|
| Konstruksiyadagi beton mustahkamligi — buzmaydigan usullar bilan | Tekshiruv | GOST 22690-2015 (mexanik usullar), GOST 17624-2021 (ultratovush); baholash qoidalari — GOST 18105-2018 |
| Namunalar va kernlar boʻyicha mustahkamlik | Tekshiruv, taʼmirlash betonini nazorat qilish | GOST 10180-2012, GOST 28570-2019 |
| Taʼmirlash qorishmasining siqilishdagi mustahkamligi | R sinfini tasdiqlash | GOST R 56378-2015 boʻyicha GOST 30744 metodikasi |
| Taʼmirlash qatlami yoki qoplamaning uzib olish usulida yopishishi | Materialni sinash, qabul qilish | EN 1542, Oʻzbekistonda OʻzMSt EN 1542:2025; GOST R 56378-2015 tizimida GOST R 58277-2018; beton himoya qoplamalari uchun — ShNQ 2.03.11-24 boʻyicha kamida 1,0 MPa |
| Taʼmirlash va ankerlovchi tarkiblardagi xlor-ionlar | Material sinfi | GOST 5382 (2019-yilgi tahriri amal qiladi); EN 1504-6 boʻyicha EN 1015-17 |
| Siqilishdagi elastiklik moduli | R3 va R4 sinflari | GOST 24452 (2023-yilgi tahriri amal qiladi) |
| Karbonlanishga chidamlilik — CO₂ oʻtkazuvchanligi | Taʼmirlash qorishmalari, himoya qoplamalari | GOST 31383-2008, 6-boʻlim |
| Polimer tarkiblarning issiqlikdan kengayishi va shishalanish harorati | Polimer qorishmalar, yelimlar, ankerlovchi tarkiblar | GOST 32618.2-2014; EN 12614 |
| Anker mahkamlamasini sugʻurib olish va uning oʻrmalashi | Ankerlovchi tarkiblar | EN 1881, EN 1544; GOST 34277-2017 |
| Sirt qatlamining mustahkamligi va namligi | Himoyaga tayyorlash | ShNQ 2.03.11-24, 41–42-bandlar: beton uchun kamida 15 MPa va qorishma uchun 8 MPa; namlik materialga qarab massa boʻyicha koʻpi bilan 4 yoki 10 % |
| Armaturaning tozalanish darajasi | Himoya tarkibidan oldin | ISO 8501-1 — tarkib hujjatlariga koʻra daraja |
| Uglerod tolali plastik ostidagi asosning tekisligi | Kuchaytirish | SP 164.1325800.2014: 2 m da 5 mm, 0,3 m da 1 mm |
| Beton sirtining toifasi | Qabul qilish, pardozlashga tayyorlash | GOST 13015-2012 va buyum standarti yoki texnik shartlari |
| Temir-betondagi boʻyoq-lak qoplamalarining holati | Tekshiruv | ShNQ 1.04.01-23 boʻyicha GOST 9.407-2015 |
Bayonnomadagi standart tahriri loyihada yoki topshiriqda koʻrsatilgan tahrir bilan mos kelishi kerak. Soʻnggi yillarda GOST 24452, GOST 5382, GOST 17624 va GOST 28570 almashtirildi, GOST 31356-2007 esa Rossiyada oʻz kuchini yoʻqotdi.
A1–A7 beton sirti toifalari
Beton sirtlarining sifati A1–A7 toifalari bilan tavsiflanadi: raqam qanchalik kichik boʻlsa, ruxsat etilgan kovaklar, boʻrtiqlar, chuqurchalar va qirra oʻyiqlari shunchalik kichik boʻladi. Quyidagi qiymatlar koʻpincha allaqachon almashtirilgan GOST 13015.0-83 ga havola bilan keltiriladi. Beton va temir-beton buyumlarga umumiy talablar boʻyicha amaldagi davlatlararo standart — 01.02.2024 yildan kiritilgan 1-son oʻzgartirishli GOST 13015-2012; muayyan konstruksiyaning sirt toifasini uning standarti, texnik shartlari yoki ishchi chizmalari belgilaydi, shuning uchun jadvalni ular bilan solishtiring.
| Toifa | Sirtning vazifasi | Kovak: diametri yoki eng katta oʻlchami, mm | Boʻrtiq yoki chuqurcha, mm | Qirraning 1 m uzunligidagi oʻyiqlarning umumiy uzunligi, mm | Qirra oʻyigʻining chuqurligi, mm |
|---|---|---|---|---|---|
| A1 | Yaltiroq, pardozlash talab qilinmaydigan | yaltiroq, etalon boʻyicha | 20 | 2 | |
| A2 | Shpaklyovkasiz yaxshilangan boʻyash yoki bir qatlam shpaklyovka bilan yuqori sifatli boʻyash uchun | 1 | 1 | 50 | 5 |
| A3 | Dekorativ pastasimon tarkiblar, shpaklyovka bilan boʻyash, gulqogʻoz uchun | 4 | 2 | 50 | 5 |
| A4 | Rulonli materiallar va yelimga yotqiziladigan plitka uchun | 10 | 1 | 50 | 5 |
| A5 | Qorishmaga yotqiziladigan plitka uchun | reglamentlanmaydi | 100 | 10 | |
| A6 | Oddiy boʻyash uchun; sifatiga talab qoʻyilmaydigan pardozlanmaydigan sirt | 15 | 3 | 100 | 10 |
| A7 | Foydalanishda koʻrinmaydigan | 20 | 5 | reglamentlanmaydi | — |
A7 toifasi uchun jadvalda oʻyiq chuqurligi koʻrsatilmagan. Har qanday toifada ochiq armatura (chizmalarda koʻzda tutilgan armatura chiqiqlaridan tashqari), boʻyaladigan old sirtlarda moy va zang dogʻlari hamda monolit yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarda yoriqlar boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Istisno — 0,2 mm gacha boʻlgan kirishish va boshqa texnologik sirt yoriqlari; kolonnalar va ustunlar, agressiv muhitdagi hamda suvga toʻyingan holatda navbatma-navbat muzlaydigan konstruksiyalar uchun chegara — 0,1 mm.
Ishlarni nazorat qilish hujjatlari
- EN 1504-10 — ishlardan oldin va ishlar vaqtida asos holatiga, materiallarni saqlashga, tayyorlash va taʼmirlash vaqtida konstruksiya ustuvorligiga, himoya va taʼmir usullariga, bajarilish sifatini nazorat qilishga va keyingi xizmat koʻrsatishga talablar.
- QR 04.01-23 — Oʻzbekistonda korroziyadan himoya ishlari uchun: korroziyaga qarshi ishlar qayd daftari, oraliq bosqichlar dalolatnomalari va qoplamani qabul qilishning yakuniy dalolatnomasi, bunda qoplamaning yaxlitligi, yopishishi va qalinligi tekshiriladi.
- GOST 32016-2012 — taʼmir tugagach, bajarilgan ishlar haqidagi maʼlumotlar barcha sinov natijalari bilan birga saqlanadi va qolgan xizmat muddati uchun koʻrik va xizmat koʻrsatish boʻyicha yoʻriqnoma tuziladi.
Sinovlar va nazoratni qanday tashkil qilishimiz — «Sinovlar va sifat nazorati» va «Texnik nazorat» sahifalarida; poʻlat konstruksiyalar qoplamalarini nazorat qilish — «Korroziyaga qarshi qoplamalar nazorati» sahifasida.
Obyektingiz uchun meʼyorlar boʻyicha maslahat kerak boʻlsa — qoʻngʻiroq qiling yoki WhatsApp/Telegram orqali yozing: +998 94 094 52 27.