Shamol generatorlari uchun quyma qorishmalar: poydevorlar va minora flanslari

Shamol qurilmasiga quyma qorishma (podlivka) nima uchun kerak

Shamol generatori minorasi betonga bevosita oʻrnatilmaydi. Poʻlat minoraning pastki flansi (yoki anker savatining tayanch halqasi) bilan poydevor orasida tekislashdan keyin tirqish qoladi va u quyma qorishma bilan toʻldiriladi. Qalinligi bir necha santimetrdan oʻnlab santimetrgacha boʻlgan bu qatlam poydevorga minora, gondola va rotorning ogʻirligini, eng muhimi esa shamol va parraklarning aylanishidan hosil boʻladigan oʻzgaruvchan egilish momentini uzatadi. Agar quyma qorishma ushalib ketsa yoki choʻksa, anker boltlari tarangligini yoʻqotadi, birikma «nafas ola» boshlaydi, ishlab turgan qurilmada bu tugunni taʼmirlash esa qurilish bosqichida toʻgʻri tanlangan materialdan beqiyos qimmatga tushadi.

Shu sababli ishlab chiqaruvchilar shamol energetikasi uchun alohida mahsulot liniyalarini chiqaradi — C80/95–C100/115 va undan yuqori sinflardagi oʻta mustahkam sementli quyma qorishmalar, shuningdek maxsus epoksid tarkiblar. Ular nasoslar va kolonnalar ostiga quyiladigan oddiy kirishmaydigan aralashmalardan mustahkamligi va bikrligi, tasdiqlangan charchoqqa chidamliligi hamda katta hajmlarni bitta uzluksiz quyishda nasos bilan uzatishga moʻljallangani bilan farq qiladi.

Shamol qurilmasining qayerida quyma qorishma kerak

• Anker savatidagi poʻlat minora. Quruqlikdagi poydevorning eng keng tarqalgan sxemasi: uzun anker boltlari bilan biriktirilgan yuqori va pastki poʻlat halqalar poydevor tanasiga betonlab qoʻyiladi. Minoraning pastki seksiyasi qistirmalar ustiga qoʻyiladi, tekislanadi, flans ostidagi tirqish quyma qorishma bilan toʻldiriladi va shundan keyingina boltlar taranglanadi.
• Betonga oldindan oʻrnatilgan boltlardagi tayanch plita yoki flans. Tamoyil xuddi shunday: quyma qorishma — yuk poʻlatdan betonga oʻtadigan yagona qatlam.
• Beton va gibrid minoralar. Yigʻma temir-beton segmentlar orasidagi gorizontal choklar va beton qismdan poʻlat qismga oʻtish joyi yuqori mustahkamlikdagi qorishma bilan toʻldiriladi.
• Dengizdagi poydevorlar. Monoqoziqning oʻtish seksiyasi bilan birikmalari, panjarasimon tayanchlar gilzalaridagi qoziqlar, suv ostidagi boʻshliqlarni toʻldirish — ular uchun alohida tarkiblar mavjud boʻlib, ular toʻkma holda yetkazib beriladi va yuzlab tonnalab uzluksiz nasos bilan uzatiladi.

Anker savati (anchor cage): quyma qorishma uchun nimalar muhim

Anker savatli poydevorda boltlar beton ichidan himoya gʻiloflarida oʻtadi va u bilan yopishmaydi — shu tufayli bolt butun uzunligi boʻyicha choʻzilishga ishlaydi va uni hisobiy kuch bilan taranglash mumkin. Minoraning pastki seksiyasi oʻrnatilgandan keyin flans (yoki savatning yuqori halqasi) bilan beton orasidagi tirqish quyma qorishma bilan toʻldiriladi. Boltlarni taranglashga faqat qorishma turbina ishlab chiqaruvchisi yoki loyiha belgilagan mustahkamlikka erishgandan keyin ruxsat etiladi: oldindan zoʻriqtirishning butun siquvchi taʼsiri quyma qorishma qatlamiga tushadi.

Loyihalarda takrorlanadigan amaliy qoidalar shundan kelib chiqadi: qorishma boltlarning gʻiloflariga tushmasligi kerak (quyishdan oldin ularning yuqori qismi odatda germetiklanadi); halqasimon tirqish havo boʻshliqlarisiz, bitta nuqta yoki bitta sektordan uzluksiz quyish orqali butunlay toʻldiriladi; taranglash paytidagi mustahkamlik maydoncha sharoitida qotgan namunalarni sinash bilan tasdiqlanadi. Baʼzi tarkiblar aynan shu sxema uchun yaratilgan — masalan, SikaGrout-9370 texnik varaqasida anker savatlari bilan qoʻllash toʻgʻridan-toʻgʻri koʻrsatilgan.

Minora ostidagi quyma qorishma uskuna ostidagisidan nimasi bilan farq qiladi

• Charchoq. Qurilmaning xizmat muddati davomida birikma yuzlab million yuklanish siklini boshdan kechiradi. Shuning uchun siqilishdagi mustahkamlikkina emas, balki sinovlar bilan tasdiqlangan charchoqqa chidamlilik ham muhim: shamol quyma qorishmalari ishlab chiqaruvchilari texnik varaqalarda charchoq sinovlari va sertifikatlarga havola qiladi, raqamlar boʻlmagan hollarda esa bayonnomalarni material tanlashdan oldin soʻrab olish kerak.
• Yuqori doimiy bosim. Taranglangan boltlar flansni quyma qorishmaga katta kuch bilan bosib turadi. Qatlam «choʻkmasligi» va boltlarning tarangligi pasaymasligi uchun yuqori mustahkamlik sinfi, yuqori elastiklik moduli va kichik oʻrmalash (creep) kerak.
• Qalin qatlamlar va katta hajmlar. Flans ostidagi quyma qorishma balandligi nasos ostidagidan ancha katta boʻlishi mumkin, uzunligi oʻnlab metrga yetadigan halqa esa bir martada quyiladi. Shamol quyma qorishmalarining texnik varaqalarida minimal va maksimal qalinlik, nasos bilan uzatish uchun shlanglarning diametri va uzunligi, harakatchanlikni saqlash vaqti koʻrsatiladi.
• Erta mustahkamlik va montaj jadvali. Minorani montaj qilish uchun kran qimmatga tushadi, boltlarni taranglash esa quyma qorishmani kutadi. Tarkiblar bir sutkadan keyingi mustahkamligi va sovuqda mustahkamlik yigʻish tezligi bilan farq qiladi — bu muddatlarga bevosita taʼsir qiladi.
• Turbina ishlab chiqaruvchisining talablari. Shamol qurilmalari ishlab chiqaruvchilari quyma qorishmaga oʻz talablarini qoʻyadi, ayrim tarkiblar esa aniq platforma uchun ishlab chiqilgan: Fosroc Vestas poydevorlari uchun Conbextra VG ni va Siemens poydevorlari uchun Conbextra SG ni ishlab chiqaradi, SikaGrout-9200 texnik varaqasida esa quruqlikdagi VESTAS qurilmalarining poydevorlari koʻrsatilgan. Material tanlovi turbina yetkazib beruvchisi va loyihachi bilan kelishiladi.

Sementlimi yoki epoksidmi

Poʻlat minoralar ostidagi quyma qorishmalarning asosiy hajmi oʻta mustahkam sementli tarkiblar bilan bajariladi: ular nasos bilan uzatiladi, qalin qatlamlarda quyiladi va maydonchada istalgan miqdorda tayyorlanadi. Shamol energetikasi uchun epoksid tarkiblar tugun konstruksiyasida nazarda tutilgan joylarda qoʻllaniladi: ular tezroq mustahkamlik yigʻadi va choʻzilishga mustahkamroq, lekin qimmatroq, haroratga sezgirroq va reaksiya issiqligi sababli bir martada quyish qalinligi boʻyicha cheklangan. Bu turlarni loyihachi bilan kelishmasdan bir-birining oʻrniga ishlatib boʻlmaydi — ularning elastiklik moduli, oʻrmalashi va asosga qoʻyiladigan talablari turlicha.

Maydonchadagi ishlar tartibi

• Asos. Sement suti va betonning boʻsh qatlami mustahkam toʻldiruvchi ochilguncha olib tashlanadi, sirt tozalanadi. Sementli quyma qorishmalar uchun asos texnik varaqada koʻrsatilgan vaqt davomida oldindan suvga toʻyintiriladi, quyishdan oldin esa koʻlmaklar olib tashlanadi; epoksid tarkiblar uchun asos quruq qoldiriladi.
• Qolip. Butun halqa boʻylab mustahkam va germetik, bosim hosil qilish uchun balandlik zaxirasi va havo chiqadigan joylar bilan. Tirqishlardan sement suti oqib chiqsa, chetda gʻovaklar hosil boʻladi.
• Aralashtirish. Faqat yuqori siljitish kuchiga ega majburiy harakatli mikserlar, suv miqdori — qatʼiy texnik varaqa chegaralarida. Ish boshlanishidan oldin sinov partiyasi tekshiriladi, material zaxirasi hamda zaxira mikser yoki nasos tayyorlanadi: halqaning oʻrtasida toʻxtab qolishga yoʻl qoʻyilmaydi.
• Uzatish. Uzluksiz, bir tomondan yoki bitta nuqtadan, nasos bilan yoki bosimli voronka orqali, vibratsiyasiz — agar texnik varaqada boshqacha ruxsat berilmagan boʻlsa.
• Nazorat. Qorishma partiyalaridan namunalar olinadi (texnik varaqa va loyihada koʻrsatilgan usul boʻyicha kublar yoki prizmalar); ularning natijalari boltlarni taranglash uchun asos boʻladi. Havo, asos, quruq aralashma va suv harorati qayd etiladi.
• Parvarish. Ochiq sirtlar darhol yopiladi: nam qop matosi, plyonka yoki parvarish uchun tarkib bilan. Shamol va quyoshda chetning qurib qolishi flans cheti yonida yoriqlar paydo boʻlishiga olib keladi.

Jazirama, sovuq va shamol: Markaziy Osiyo sharoitlari

Oʻzbekiston va qoʻshni mamlakatlardagi shamol elektr stansiyalari ochiq dasht va choʻl maydonlarida quriladi. Yozda quyosh ostida flans metalli va beton havoga qaraganda ancha kuchliroq qiziydi, shamol quyma qorishmalarini qoʻllashning yuqori chegarasi esa odatda +30…+40 °C oraligʻida boʻladi. Issiqda quyish tun yoki erta tongga rejalashtiriladi, qoplar va suv soyada saqlanadi, sovutilgan suv ishlatiladi va ish zonasi soyalatiladi. Qishda quyi chegara — markaga qarab 0…+2 dan +5 °C gacha — isitiladigan chodir, asosni isitish va texnik varaqa ruxsat bergan chegaralarda iliq suv bilan qorishni talab qiladi; mustahkamlik yigʻilgunga qadar quyma qorishma muzlashdan himoya qilinadi. Changli kuchli shamol yangi qorishmadan suvning bugʻlanishini tezlashtiradi, shuning uchun quyishdan keyin darhol yopish — rasmiyatchilik emas, balki loyihaviy mustahkamlikka erishish sharti.

Texnik varaqada nimalarga qarash kerak

• mustahkamlik sinfi (masalan, C80/95, C90/105, C100/115) va namunalar shakli hamda harorat koʻrsatilgan holda 1, 7 va 28 sutkadagi siqilishdagi mustahkamlik;
• bir sutkadan keyingi va past haroratdagi mustahkamlik — boltlarni qachon taranglash mumkinligi shunga bogʻliq;
• elastiklik moduli va egilishdagi choʻzilish mustahkamligi;
• charchoqqa chidamlilikning tasdigʻi — texnik varaqa qaysi sinovlar va sertifikatlarga havola qiladi;
• quyishning minimal va maksimal qalinligi, nasos bilan uzatish imkoniyati va masofasi;
• qoʻllash harorati diapazoni va harakatchanlikni saqlash vaqti;
• kengayish va kirishish;
• agar texnik varaqada koʻrsatilgan boʻlsa, tarkib qaysi shamol qurilmasi platformasi uchun yaratilgani.

Shuningdek qarang: quyma qorishmalar — umumiy sharh, sementli quyma qorishmalar, epoksid quyma qorishmalar, ankerlash va ankerlarni qorishma bilan mahkamlash, uskuna ostiga quyma qorishma quyish.

Shamol qurilmalari poydevorlari uchun materiallar

Quyida ishlab chiqaruvchilarning texnik varaqalari asosidagi xususiyatlari bilan maʼlumotnoma kartochkalari keltirilgan. Raqamlar moʻljal uchun berilgan: loyihada aynan yetkazib beriladigan versiya texnik varaqasining amaldagi tahriridagi qiymatlardan foydalaning.

Quruqlikdagi shamol qurilmalari uchun sementli quyma qorishmalar

• SikaGrout-9370 — Sika — avvalgi nomi MasterFlow 9370; anker savatli poydevorlar uchun, C80/95 sinfi, qatlam 25–250 mm, +2 dan +40 °C gacha qoʻllaniladi.
• SikaGrout-9300 — Sika — avvalgi nomi MasterFlow 9300; plastiklikni oshirish uchun metall toʻldiruvchili, 28 sutkada kamida 120 MPa, qatlam 30–200 mm.
• SikaGrout-3320 — Sika — charchoqqa chidamlilik sertifikatiga ega, uglerod izi kamaytirilgan, 28 sutkada 115 MPa, qatlam 20–500 mm.
• SikaGrout-3350 — Sika — tez qotadigan, charchoqqa chidamlilik sertifikatiga ega, 28 sutkada taxminan 120 MPa, qatlam 20–500 mm.
• SikaGrout-3200 — Sika — minoralarning tutashmalari va tayanch plitalari uchun tez qotadigan quyma qorishma, 28 sutkada taxminan 90 MPa, qatlam 10–200 mm.
• SikaGrout-9200 — Sika — avvalgi nomi MasterFlow 9200; quruqlikdagi VESTAS qurilmalarining poydevorlari uchun, 28 sutkada kamida 135 MPa, qatlam 25–600 mm.
• SikaGrout-9400 — Sika — avvalgi nomi MasterFlow 9400; minoralarning flanslari va anker boltlari uchun, 28 sutkada 130 MPa dan, qatlam 25–600 mm.
• SikaGrout-4316 — Sika — gidravlik bogʻlovchili pretsizion quyma qorishma, ishlab chiqaruvchi maʼlumotlariga koʻra shamol qurilmalari quyma qorishmalari uchun DNV ST C502 boʻyicha charchoqqa sinovdan oʻtkazilgan.
• Fosroc Conbextra BB92 — Fosroc — quruqlikdagi poydevorlar va beton segmentlardan iborat minoralarning konstruktiv birikmalari uchun, 28 sutkada kamida 90 MPa, tirqish 10–150 mm.
• Fosroc Conbextra VG — Fosroc — Vestas shamol qurilmalari poydevorlari uchun, C100/115 sinfi, tirqish 25–400 mm.
• Fosroc Conbextra SG — Fosroc — Siemens shamol qurilmalari poydevorlari uchun, C80/95 sinfi, tirqish 25–150 mm.
• Fosroc Conbextra TA — Fosroc — quruqlikda va dengiz suvi koʻtariladigan zonada joylashgan minoralar poydevorlari uchun, C100/115 sinfi, qatlam 25–400 mm.
• PAGEL V1/30HF, V1/60HF, V1/0HF — Pagel — poʻlat minoralar segmentlari uchun C100/115 sinfidagi oʻta yuqori mustahkamlikdagi quyma qorishmalar, bir sutkadan keyin kamida 60 MPa, +0,5 °C dan qoʻllaniladi.
• PAGEL HF50 — Pagel — C100/115 sinfi, 28 sutkada kamida 115 MPa, qoʻllanish sohalari orasida shamol generatorlari ostiga quyma qorishma quyish koʻrsatilgan.
• PAGEL V1/50HF — Pagel — shamol energetikasi qurilmalari va yigʻma elementlar uchun C90/105 sinfi.
• Ducorit A2G — ITW (Densit) — C70/85 sinfi, mayda donali, qatlam 10–150 mm, poʻlat minoralar flanslari va beton minoralar tutashmalari uchun.
• Ducorit R5G — ITW (Densit) — C100/115 sinfi, 28 sutkada 120 MPa, qatlam 50–350 mm.
• Ducorit S5R — ITW (Densit) — quruqlik va dengizdagi poydevorlarning konstruktiv birikmalari uchun C110/125 sinfi.
• Mapegrout WT-S — Mapei — quruqlikdagi shamol generatorlari flanetslari va anker boltlari uchun oʻta mustahkam sementli quyma qorishma.
• Mapefill 130 WT — Mapei — quruqlikdagi shamol qurilmalari tayanch plitalarini ankerlash uchun oquvchan qorishma, 130 MPa.
• Fosroc Conbextra BB72-IN — Fosroc — yigʻma beton shamol minoralari choklari uchun oquvchan kirishmaydigan quyma qorishma.

Dengizdagi shamol qurilmalari uchun tarkiblar

• SikaGrout-9500 — Sika — avvalgi nomi MasterFlow 9500; DNV sertifikatiga ega, 28 sutkada kamida 135 MPa, qatlam 25–600 mm, 0 °C dan yotqiziladi.
• SikaGrout-9650 — Sika — avvalgi nomi MasterFlow 9650; toʻkma holda yetkazib beriladi, C60/75 sinfi, qatlam 50–1000 mm.
• SikaGrout-9800 — Sika — avvalgi nomi MasterFlow 9800; qoziqlarning gilzalar bilan birikmalari uchun, C90/105 sinfi, qatlam 30–600 mm.
• Ducorit S8 — ITW (Densit) — pnevmatik qayta yuklash bilan toʻkma holda yetkazib beriladi, kamida 90 MPa, qatlam 30–700 mm.
• Ducorit D4 — ITW (Densit) — shamol generatorlari poydevorlari va neft-gaz obʼyektlari birikmalari uchun oʻta mustahkam quyma qorishma.
• Ducorit S5 — ITW (Densit) — shamol qurilmalari poydevorlari va dengiz inshootlari birikmalari uchun oʻta mustahkam quyma qorishma.
• Ducorit S2 — ITW (Densit) — shamol qurilmalari va neft-gaz obʼyektlari poydevor birikmalari uchun yuqori mustahkam quyma qorishma.
• Ducorit S1 — ITW (Densit) — shamol qurilmalari poydevorlari va dengiz inshootlari birikmalari uchun yuqori mustahkam quyma qorishma.

Shamol qurilmalari uchun epoksid quyma qorishmalar

• Five Star XP 250 Epoxy Grout (Wind) — Five Star Products — 28 sutkada 172,4 MPa (25 000 psi), bir martada 50,8–457,2 mm (2–18 in) qalinlikda quyiladi.
• Five Star XP 230 Epoxy Grout (Wind) — Five Star Products — shamol generatorlari minoralari uchun oʻta mustahkam quyma qorishma, 28 sutkada 158,6 MPa (23 000 psi).
• Five Star SP Epoxy Grout PG — Five Star Products — nasos bilan uzatiladigan, bir sutkadan keyin 113,8 MPa (16 500 psi), qoʻllanish sohalari orasida shamol qurilmalarining asoslari bor.
• Five Star DP Epoxy Grout PG — Five Star Products — nasos bilan uzatiladigan, ekzotermiyasi past, quyish chuqurligi 12,7–152,4 mm (0,5–6 in); ishlab chiqaruvchi uni shamol energetikasi uchun yechimlar toʻplamiga kiritgan.
• SikaFlow-648 — Sika — avvalgi nomi MasterFlow 648; uch komponentli epoksid quyma qorishma, uning qoʻllanish sohalari orasida shamol generatorlari ham koʻrsatilgan.
• SikaFlow-690 — Sika — shamol qurilmalari, nasoslar va kompressorlar uchun oʻta mustahkam oquvchan epoksid quyma qorishma.

Koʻp beriladigan savollar

Minora flansi ostiga oddiy kirishmaydigan quyma qorishma quyish mumkinmi?

Faqat poydevor loyihasi va turbina ishlab chiqaruvchisining talablari bunga toʻgʻridan-toʻgʻri yoʻl qoʻysa. Odatda ular umumiy maqsadli quyma qorishmalar erisha olmaydigan yoki ular uchun sinovlar oʻtkazilmagan mustahkamlik sinfi, elastiklik moduli va tasdiqlangan charchoqqa chidamlilikni belgilaydi.

Anker boltlarini qachon taranglash mumkin?

Quyma qorishma turbina ishlab chiqaruvchisi yoki loyiha belgilagan mustahkamlikka erishgandan va bu maydoncha sharoitida qotgan namunalarni sinash bilan tasdiqlangandan keyin. Vaqt haroratga bogʻliq: shamol quyma qorishmalarining texnik varaqalarida bir sutkadan keyingi, baʼzi markalarda esa past haroratdagi mustahkamlik ham keltiriladi, biroq qaror sinovlarning haqiqiy natijalari asosida qabul qilinadi.

Qishda quyma qorishma quyish mumkinmi?

Texnik varaqada koʻrsatilgan harorat chegaralarida va mustahkamlik yigʻilgunga qadar muzlashdan himoya qilingan holda. Quyi chegara turli markalarda turlicha: masalan, SikaGrout-9370 va SikaGrout-9300 da — +2 °C, PAGEL V1/30HF, V1/60HF, V1/0HF da — +0,5 °C, Fosroc Conbextra BB92, SikaGrout-3320 va SikaGrout-3350 da — +5 °C. Bundan past haroratda ishlab chiqaruvchi tavsiyalariga koʻra isitiladigan chodir, asos va materialni isitish kerak boʻladi.

Nega shamol qurilmalari uchun quyma qorishmalar bunchalik mustahkam?

Flans ostidagi qatlam anker boltlarining tarangligi bilan siqilgan va bir vaqtning oʻzida rotordan keladigan oʻzgaruvchan yukni qabul qiladi. Yuqori mustahkamlik va bikrlik deformatsiyalar va oʻrmalashni kamaytiradi, boltlarning tarangligini saqlaydi va charchoq boʻyicha zaxira beradi.

Dengizdagi shamol qurilmalari uchun tarkiblar quruqlikdagilaridan nimasi bilan farq qiladi?

Dengiz tarkiblari qoziqlar va oʻtish seksiyalarining birikmalariga moʻljallangan boʻlib, ular katta hajmlarda, koʻpincha suv ostida yoki dengiz suvi koʻtariladigan zonada, kemadagi bunkerlardan uzatilib quyiladi. Markaziy Osiyodagi quruqlik shamol elektr stansiyalarida quruqlikdagi poydevorlarga moʻljallangan tarkiblar qoʻllaniladi; dengiz markalari bu yerda, qoida tariqasida, kerak emas.

Buyurtma berishdan oldin nimalarni kelishib olish kerak?

Quyma qorishma markasini — loyihachi va turbina yetkazib beruvchisi bilan; namunalarni sinash usuli va jadvalini — texnik nazorat bilan; materialni Oʻzbekistonda qoʻllash uchun zarur hujjatlar mavjudligini — yetkazib beruvchi bilan. Xorijiy sertifikatlar milliy talablar oʻrnini bosmaydi.