Jizzax viloyati janubdagi Turkiston tizmasining past togʻlari bilan shimoldagi Mirzachoʻl (Golodnaya step) tekisligi oraligʻida joylashgan. Soʻnggi yillarda u mamlakatning eng jadal rivojlanayotgan sanoat hududlaridan biriga aylandi: milliy avtomobilsozlik sanoatining chorak qismi unga toʻgʻri keladi, viloyat sanoatining beshdan bir qismidan koʻprogʻini qurilish materiallari ishlab chiqarish beradi, volfram va boshqa metallarni qazib olish boʻyicha loyihalar amalga oshirilmoqda (Prezident matbuot xizmati), 2025-yilda esa bu yerdagi sanoat oʻsishi hududlar orasida eng yuqori boʻldi — 114,3 % (Milliy statistika qoʻmitasi). Viloyat qishloq xoʻjaligi kanallar, nasos stansiyalari va drenajga ega sugʻorishga tayanadi. Himoya qoplamalari uchun bu ikki xil ssenariy: yangi zavodda himoyani noldan toʻgʻri rejalashtirish mumkin, suv xoʻjaligi obyektlarida esa suv va tuzlarga qarshi kurashishga toʻgʻri keladi.
Yangi ishlab chiqarishlar: himoya loyiha bosqichida koʻzda tutiladi
Sanoat zonalarida qurilayotgan poʻlat karkasli sexlar va omborlarni ular faqat chizmalarda mavjud boʻlgan paytda himoya qilish eng oson. Metallga buyurtma berishdan oldin nimalarni hal qilish kerak:
- Talab qilinadigan olovga chidamlilik chegaralari. Ular loyihada ShNQ 2.01.02-04 ga tayanib, binoning olovga chidamlilik darajasi va ishlab chiqarish toifasidan kelib chiqib belgilanadi. Yupqa qatlamli boʻyoq yetarli boʻladimi yoki plitalar va suvoqlar kerak boʻladimi — hamda ular qanchalik ogʻir boʻlishi va qancha joy egallashi shunga bogʻliq.
- Qayerda surtish. Olovdan himoya va korroziyaga qarshi tizimni sharoit va nazoratni taʼminlash osonroq boʻlgan metall konstruksiyalar zavodida surtish, montajda esa faqat shikastlangan joylarni tiklash mumkin. Buning uchun mos materiallar va taʼmirlash sxemasi kerak — biz uni boʻyash spetsifikatsiyasiga kiritamiz.
- Konstruktiv yechimlar. Tirqish va choʻntaklarsiz, boʻyash uchun qulay, qirralari yumaloqlangan tugunlar har qanday boʻyoqdan koʻra uzoqroq xizmat qiladi — tamoyillar ISO 12944-3 da tavsiflangan.
- Kabellar va oʻtish joylari. Yongʻinga qarshi devorlar orqali oʻtadigan kabel va tarmoq trassalarini keyinroq teshib, bekitib yurgandan koʻra, darhol olovga chidamli oʻtish joylari tugunlari bilan loyihalagan maʼqul.
Bu bosqichda loyiha boʻlimini bepul tezkor tekshirishimiz ayniqsa foydali — loyihachilar uchun batafsil.
Mirzachoʻl: suv, tuzlar va nasos stansiyalari
Jizzax sugʻoriladigan zonasi — Markaziy Osiyodagi eng yiriklaridan biri; bu yerda tabiiy drenaj yoʻq va suvni kollektor-drenaj tarmogʻi chiqarib yuboradi. Sugʻoriladigan yerlarning 75 % ida yer osti suvlarining minerallashuvi 1,1–5,0 g/l ni tashkil etadi, tuproqlarning 80 % dan ortigʻi esa u yoki bu darajada shoʻrlangan (Kulmatov et al., 2020). Bu yerda birinchi navbatda binolar karkasi emas, balki suv va tuproq bilan aloqada boʻlgan qismlar yemiriladi:
- nasos stansiyalarining zatvorlari, axlat ushlagich panjaralari, quvurlari va korpuslari — ularga chuchuk suvga botirilgan holda ishlash uchun qalin qatlamli epoksid tizimlar kerak (ISO 12944-2 boʻyicha Im1 toifasi);
- yer osti quvurlari va sigʻimlari — Im3 toifasiga moʻljallangan qoplamalar va yer osti suvlarining kimyoviy tarkibini hisobga olish;
- poydevorlar, tarnovlar va quduqlar betoni — ShNQ 2.03.11-24 boʻyicha sulfatlar va xloridlardan himoya, gidroizolyatsiya va armatura korroziyasi boshlanib boʻlgan joylarda taʼmirlash.
Tekislik atmosferasi changli, yozi issiq, qishi sovuq: 2026-yil iyulida Doʻstlik va Arnasoy stansiyalarida issiqlik rekordlari yangilandi — 44,8 °C va 46,5 °C, 1969-yil yanvarida esa Jizzaxda −26,2 °C boʻlgan (Oʻzgidromet). Keng koʻlamli sugʻorish viloyatning ayrim tumanlarida havo namligini sezilarli darajada oshirdi (BMTning Iqlim oʻzgarishi toʻgʻrisidagi doiraviy konvensiyasi boʻyicha milliy axborot, 2024), shuning uchun mavsumlar oraligʻida sovuq poʻlatda kondensat koʻproq hosil boʻladi, boʻyashda esa shudring nuqtasi ayniqsa qatʼiy nazorat qilinadi. Kuchli shamol esishlari chang koʻtaradi, Turkiston tizmasining shimoliy yonbagʻirlarida sellar tushadi, Jizzax shahri va viloyat tumanlari uchun esa MSK-64 shkalasi boʻyicha 8 ballik seysmiklik amal qiladi — bu Vazirlar Mahkamasining 727-son qarori bilan mustahkamlangan. Ochiq konstruksiyalar uchun agressivlik toifasi odatda C3–C4; u aniq obyektda ISO 9223/ISO 12944-2 boʻyicha tekshiriladi.
Yangi zavodlarda uskunalar montaji
Har bir yangi ishlab chiqarish — bu poydevorlardagi oʻnlab agregatlar: nasoslar, kompressorlar, liniyalar, presslar, tegirmonlar. Quyma qorishma yuklama va ishga tushirish muddatiga qarab tanlanadi: statik tayanchlar va kolonna bazalari ostiga — kirishmaydigan sementli, tebranuvchi mashinalar ostiga — epoksid qorishma. Uskuna yetkazib beruvchining montaj hujjatlarida koʻpincha quyma qorishmaning turi yoki markasi bevosita koʻrsatiladi; agar bunday marka mavjud boʻlmasa, xususiyatlari unga yaqin boʻlgan oʻrinbosarini tanlaymiz va farqini tushuntiramiz. Buning uchun onlayn quyma qorishma tanlash vositasi ham bor.
Foydalanishga topshirish uchun hujjatlar
Yangi zavod nafaqat uskunalar, balki qoplamalar boʻyicha ham topshiriladi. Korroziyaga qarshi ishlar boʻyicha QR 04.01-23 qurilish reglamenti ishlarni qayd etish daftarini, tayyorlangan asos va oraliq qatlamlar uchun dalolatnomalarni hamda yaxlitlik, adgeziya va qalinlik tekshirilgan yakuniy dalolatnomani talab qiladi — batafsil Oʻzbekistonning korroziyaga qarshi himoya meʼyorlari sharhida. Olovdan himoya boʻyicha qabul qilishga material hujjatlari, har bir element boʻyicha qalinlik oʻlchovlari va bajarilgan ishlar dalolatnomalari tayyorlanadi. Bu yozuvlarni komissiya oldidan tiklagandan koʻra, ishlar davomida yuritib borish osonroq.
Biz bilan ishlashni nimadan boshlash kerak
Materiallarni Jizzaxga, viloyatning sanoat zonalari va tumanlariga olib boramiz; yetkazib berish jadvalini montaj bilan muvofiqlashtiramiz. Yangi zavodlar uchun toʻliq siklni taklif qilamiz: himoya sxemasi, olovdan himoya hisobi, spetsifikatsiya, sinov uchastkasi va surtish jarayonida texnik nazorat.
Shunga oʻxshash suv xoʻjaligi masalalari — Sirdaryo viloyatida, qoʻshnilarning turizm va ishlab chiqarish obyektlari — Samarqand viloyatida; barcha sahifalar — «Hududlar» boʻlimida.
Jizzax viloyatidagi obyektlar boʻyicha savollar
Qoplamalar boʻyicha muhandisni sex qurilishiga qachon jalb qilish kerak?
Eng yaxshisi — loyiha bosqichida, metall konstruksiyalarga buyurtma berishdan oldin: shunda olovdan himoya va korroziyaga qarshi himoyani zavodda surtish, qalinliklarni esa haqiqiy profillar uchun hisoblash mumkin. Montaj bosqichida ham yechim topiladi, lekin tanlov torroq boʻladi.
Nasos stansiyasining doimo suvda turadigan metallini qanday himoya qilish kerak?
Chuchuk suvga botirilgan holda ishlashga moʻljallangan tizim bilan, sirtni abraziv-oqimli tozalash orqali tayyorlab. Agar suv minerallashgan boʻlsa yoki unda abraziv muallaq zarrachalar boʻlsa, bu material va qalinlikni tanlashda hisobga olinadi.
Jizzax viloyatida zavod, ombor yoki nasos stansiyasi quryapsizmi? Loyiha yoki texnik topshiriqni yuboring — himoya sxemasi va hisob-kitobni tayyorlaymiz. Raqamimiz — +998 94 094 52 27, u WhatsApp va Telegramda ham ishlaydi; loyiha hujjatlarini info@ognezashita.uz manziliga yuborishingiz mumkin.