Toshkent viloyati — ogʻir sanoat oʻlkasi. Bu yerda rangli metallar rudalari hamda koʻmir qazib olinadi va qayta ishlanadi, poʻlat eritiladi, oʻgʻitlar va boshqa kimyo mahsulotlari chiqariladi, sement ishlab chiqariladi, issiqlik va gidroelektr stansiyalari ishlaydi. Milliy statistika qoʻmitasi maʼlumotlariga qaraganda, 2025-yil yakunlari boʻyicha viloyat sanoat ishlab chiqarishi hajmi jihatidan mamlakatda uchinchi oʻrinda, metallurgiya boʻyicha esa (2025-yil yanvar–oktyabr) faqat Navoiy viloyatidan keyin turadi; Uchinchi milliy axborot (2016) maʼlumotlariga koʻra, mamlakat koʻmirining asosiy qismi ham shu yerda qazib olinadi. Bunday maydonchalarda qoplama — pardoz emas, balki ishlab chiqarish ishonchliligining bir qismi: metall konstruksiya gazlar bilan ifloslangan atmosferada qancha xizmat qilishi, poydevor tegirmon tebranishiga bardosh berishi va sex karkasi yongʻinda yuk koʻtarish qobiliyatini saqlab qolishi unga bogʻliq.
Viloyatning sanoat obyektlari va ularning himoyasini nima yemiradi
| Obyekt turi | Qoplamaga asosiy taʼsir | Odatda nima qoʻllaniladi |
|---|---|---|
| Maydalash, tuyish va boyitish korpuslari | abraziv, pulpa sachrashlari, kislotali va ishqoriy reagentlar, tebranish | kimyoviy chidamli epoksid tizimlar va futerovkalar, maydalagichlar va tegirmonlar ostiga epoksid quyma qorishma |
| Metallurgiya sexlari | qizish, oltingugurtli gazlar va chang, kran yuklamalari | issiqlikka chidamli qoplamalar, rux bilan toʻldirilgan gruntlar, kran yoʻllari ostiga quyma qorishma |
| Kimyo ishlab chiqarishlari va oʻgʻit omborlari | kislotalar, ishqorlar, ammiak, gigroskopik tuz changi | soʻrovnoma boʻyicha kimyoviy himoya |
| Issiqlik elektr stansiyalari va qozonxonalar | kabel dastalari, issiq sirtlar, agregatlar tebranishi | kabelni olovdan himoya qilish, pretsizion epoksid quyma qorishma |
| Gidrotexnik inshootlar | chuchuk suvga doimiy botirilish, sath oʻzgarishlari | Im1 toifasi uchun qalin qatlamli epoksid tizimlar |
| Sement zavodlari | chang, qizish, ogʻir aylanuvchi uskunalar | yuritmalar va tayanchlar ostiga quyma qorishma, issiqlikka chidamli tizimlar |
Sanoat maydonchasi atmosferasi: uni hudud iqlimi bilan adashtirmang
Viloyat sugʻoriladigan tekislikdan Gʻarbiy Tyan-Shan tizmalarigacha choʻzilgan va undagi iqlim ikki xil. Togʻ etaklarida yiliga oʻrtacha taxminan 386 mm, togʻ tarmoqlarida esa taxminan 840 mm yogʻin tushadi; Chirchiq-Ohangaron hududining togʻli zonasida ayozli davr taxminan 110 kun davom etadi, togʻlarda qor koʻchkilari, Qurama, Ugom, Piskom va Chotqol tizmalarining vodiylarida esa sellar boʻlib turadi (Oʻzbekistonning BMT Iqlim oʻzgarishi toʻgʻrisidagi doiraviy konvensiyasi boʻyicha milliy axborotlari). Tekislikda yoz issiq va quruq: 2026-yil iyulida Nurafshon stansiyasi 1983-yilgi rekordni yangiladi — 44,0 °C (Oʻzgidromet). Bu togʻli qismdagi beton va quyma qorishmalar uchun sovuqqa chidamlilik va suvdan himoyani, tekislikdagi boʻyash ishlari uchun esa issiq va changni anglatadi. Biroq zavoddagi poʻlat uchun odatda iqlim emas, balki ishlab chiqarishning oʻzi va sanoat zonasidagi qoʻshnilarning chiqindilari hamda toʻkilmalari hal qiluvchi boʻladi: oltingugurtli gazlar, kislotali tuman, namlikni shimib, metallda elektrolitga aylanadigan oʻgʻit changi. BMT Yevropa iqtisodiy komissiyasi sharhida Angren va Olmaliq atmosfera ifloslanishi indeksi ancha yuqori boʻlgan sanoat shaharlari qatorida tilga olingani bejiz emas.
Shuning uchun bu yerda muhit toifasi bir sexdan boshqasiga koʻchirilmaydi. Sanoat maydonchalaridagi ochiq konstruksiyalar uchun u odatda C3–C4, chiqindilar manbai yonida undan ham yuqori boʻladi; yakuniy toifa joyida, ISO 9223 va ISO 12944-2 ni aniq maydonchaga qoʻllagan holda belgilanadi. Agar loyiha Oʻzbekiston meʼyorlari boʻyicha olib borilsa, agressivlik darajasi agressiv gazlar guruhini hisobga olgan holda ShNQ 2.03.11-24 boʻyicha aniqlanadi — qarang: Oʻzbekistonda korroziyaga qarshi himoya meʼyorlari. Kimyoviy toʻkilmalar boʻladigan zonalar uchun ISO toifasi umuman yaramaydi: tizim muhit tarkibiga qarab soʻrovnoma orqali tanlanadi.
Sexlar va energetika obyektlarini olovdan himoya qilish
Karkasning olovga chidamlilik chegarasini loyiha belgilaydi, issiq sexda material tanlashning esa oʻziga xos jihatlari bor. Koʻplab yupqa qatlamli boʻyoqlarning ishchi harorati va agressiv atmosferaga chidamliligi cheklangan, shuning uchun pechlar yonida va kimyoviy ifloslangan muhitda koʻpincha sementli suvoqlar yoki korroziyaga oʻzi chidamli boʻlgan epoksid olovdan himoya tizimlari tanlanadi. Elektr stansiyalarining kabel tunnellari va galereyalarida kabellarni olovdan himoya qilish boʻlmalar orasidagi oʻtish joylarini bekitish bilan birga qoʻllaniladi: olov kabel dastasi boʻylab aynan ular orqali oʻtadi.
Ogʻir uskunalar ostiga quyma qorishmalar
Maydalagichlar, sharli tegirmonlar, konveyer yuritmalari, ventilyatorlar va kompressorlar poydevorga zarba va tebranish uzatadi. Bunday mashinalar ostida sementli quyma qorishma vaqt oʻtishi bilan rama bilan tutashgan joyida yemiriladi, shuning uchun ular uchun epoksid tarkiblar, kolonna va sigʻimlarning statik tayanchlari ostiga esa kirishmaydigan sementli tarkiblar olinadi. Katta hajmdagi epoksid qorishma qismlarga boʻlib yoki qalin qatlamga yoʻl qoʻyadigan maxsus markalar bilan quyiladi. Ankerlash seysmiklikni hisobga olgan holda hisoblanadi: MSK-64 boʻyicha Chirchiq va Nurafshon 8–9 balli zonaga, Olmaliq, Bekobod, Ohangaron va Yangiyoʻl esa 8 balli zonaga kiritilgan (Vazirlar Mahkamasining 17.11.2025 yildagi 727-son qarori). Asosni tayyorlashdan ishga tushirishgacha boʻlgan butun tartib uskuna ostiga quyma qorishma quyish haqidagi sahifada tavsiflangan.
Ishlab turgan korxonada taʼmirlash
Ishlab turgan zavodda himoyani taʼmirlash — alohida vazifa: oqimli tozalashni hamma joyda va har doim ham oʻtkazib boʻlmaydi, sexni toʻxtatish esa qimmatga tushadi. Biz tekshiruvdan boshlaymiz: eski tizimning ishdan chiqish sababini topamiz, zonalarni agressivlik boʻyicha belgilaymiz, mexanizatsiyalashgan tozalashga yoʻl qoʻyadigan taʼmirlash materiallarini tanlaymiz va ishlarni rejali toʻxtashlarga bogʻlaymiz. Foydalanish xizmatlari uchun amaliy seminarlar oʻtkazamiz.
Materiallarni Nurafshon, Chirchiq, Olmaliq, Angren, Bekobod, Ohangaron, Yangiyoʻl va viloyatning boshqa shaharlaridagi maydonchalarga yetkazib beramiz — yetkazib berish jadvalini taʼmirlash uchun ajratilgan vaqt oraliqlariga moslaymiz. Soʻrov boʻyicha qoplamalarni surtishni hamkor pudratchilar orqali, reja asosida nazorat qilgan holda tashkil qilamiz.
Poytaxtning oʻzidagi obyektlar alohida tavsiflangan — Toshkentda olovdan va korroziyadan himoya; qoʻshni hududning energetikasi va shoʻrlangan tuproqlari — Sirdaryo viloyati sahifasida, barcha hududlar — umumiy roʻyxatda.
Zavod xizmatlarining savollari
Maydalagich yoki tegirmon ostiga qanday quyma qorishma quyiladi?
Odatda dinamik yuklamalarga va kerakli qatlam qalinligiga moʻljallangan epoksid quyma qorishma — agar uskuna ishlab chiqaruvchisining montaj hujjatlari boshqacha talab qilmasa. Sementli tarkib zarbaviy yuklama ostida rama bilan kontaktni tezroq yoʻqotadi.
Sex konstruksiyalarini sexni toʻliq toʻxtatmasdan qayta boʻyash mumkinmi?
Koʻpincha ha: uchastkalar qismlarga boʻlinadi, abraziv-oqimli tozalash imkonsiz boʻlgan joylarda esa mexanizatsiyalashgan tozalashga yoʻl qoʻyadigan epoksid mastikalar qoʻllaniladi. Lekin avval tekshiruv kerak — aks holda taʼmir avvalgi tizimning xatolarini takrorlaydi.
Nega «universal» kimyoviy chidamli boʻyoq toʻgʻri kelmaydi?
Chunki chidamlilik aniq moddaga, uning konsentratsiyasi va haroratiga bogʻliq. Kislota, ishqor va erituvchi turli bogʻlovchilarni talab qiladi, shuning uchun soʻrovnomasiz tizim taklif qilmaymiz.
Toshkent viloyatida korxonangiz yoki qurilish obyektingiz bormi? Muhit, uskunalar va toʻxtatish muddatlarini tasvirlab bering — yechim tanlaymiz va materiallarni hisoblaymiz. Telefon va messenjerlar: +998 94 094 52 27. Soʻrovnomalar, nuqsonlar fotosuratlari va chizmalarni info@ognezashita.uz manziliga yuboring.