Toshkent — mamlakat poytaxti va eng yirik shahri. Milliy statistika qoʻmitasi maʼlumotlariga koʻra, mamlakatdagi qurilish ishlari va sanoat ishlab chiqarishining eng katta hajmi poytaxtga toʻgʻri keladi; yer cheklanganligi sababli shaharda sanoat va savdoni «yuqoriga qarab» rivojlantirish taklif qilinmoqda, birgina maktab va bolalar bogʻchalarining oʻzidan poytaxtda 75 tadan qurish kerak (Prezident matbuot xizmati). Toshkentdagi obyektlar toʻplami eng xilma-xil: baland qavatli turar joy va biznes binolari, savdo va koʻrgazma markazlari, shifoxonalar, maktablar, mehmonxonalar, yer osti va koʻp sathli avtoturargohlar, shahar chekkasidagi ishlab chiqarish maydonchalari. Shuning uchun Toshkentda birinchi oʻrinda olovdan himoya turadi — yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar, kabel liniyalari, oʻtish joylari va havo oʻtkazgichlar himoyasi. Korroziyaga qarshi himoya va uskunalar ostiga quyma qorishma quyish bu yerda ham kerak, lekin koʻpincha bino boʻyicha umumiy yechimning bir qismi sifatida. Quyida — shahar sharoitida qoplamalar tanloviga nimalar taʼsir qilishi va poytaxt obyektlari boʻyicha qanday yordam berishimiz haqida.
Shahar iqlimi texnolog nigohida
Toshkent iqlimi kontinental: yozi uzoq, issiq va quruq, qishda ayozlar iliq kunlar bilan almashinib turadi, yogʻinlarning asosiy qismi esa yilning sovuq yarmida tushadi. Oʻn yilda bir marta yozda +42,5 °C gacha, qishda esa −17…−18 °C gacha boʻladi; oʻtgan asr boshidan beri shaharda kuchli yogʻingarchilik kunlari soni ortib bormoqda (BMTning Iqlim oʻzgarishi toʻgʻrisidagi doiraviy konvensiyasi boʻyicha 4-milliy axborot, 2024). Chang boʻronlari poytaxtga ham yetib keladi: 2021-yil noyabrida shahardagi chang konsentratsiyasi ruxsat etilgan chegaraviy konsentratsiyaning 30 baravariga yetgan, kuchli changlanish esa uch sutka davom etgan. Bundan qoplamalar uchun uchta amaliy xulosa kelib chiqadi.
- Yozda namlik emas, issiq xalaqit beradi. Quyosh ostidagi metall havoga qaraganda sezilarli darajada kuchliroq qiziydi: erituvchi purkagichdan chiqqan oqimdayoq bugʻlanib ketadi, ikki komponentli aralashmalarning yaroqlilik muddati qisqaradi. Ishlar ertalab va kechqurunga koʻchiriladi, uchastka soyalanadi va sirt harorati materialning texnik varaqasi bilan solishtiriladi.
- Qishda va mavsumlar oraligʻida kondensat xavfli. Qurilishi tugallanmagan binodagi sovuq poʻlatning harorati osongina shudring nuqtasidan pastga tushib qoladi. Buning ustiga suv asosidagi koʻpchiydigan boʻyoqlar sovuq va namda sekin quriydi — qishki jadval uchun isitiladigan chodir quriladi yoki harorat diapazoni mos keladigan organik erituvchili material tanlanadi.
- Qurilish maydonchalari changi va transport chiqindi gazlari. Shahar havo aylanishini qiyinlashtiradigan togʻlar bilan oʻralgan, ifloslanish esa kuz va qishda eng kuchli boʻladi (Ekologiya vazirligi); metalldagi qurum va chang — har bir qatlamdan oldin sirt tozaligini tekshirish uchun asos. Shahar hududidagi ochiq poʻlat uchun korrozion agressivlik toifasi odatda C3–C4, lekin u aniq obyekt uchun ISO 9223 va ISO 12944-2 boʻyicha aniqlashtiriladi: magistral yoʻl yonida, qozonxona yonida va turar joy mavzesi hovlisida sharoitlar turlicha.
Seysmiklikni alohida hisobga olish kerak: Vazirlar Mahkamasining 17.11.2025 yildagi 727-son qarorida poytaxt tumanlari MSK-64 shkalasi boʻyicha 8 dan 9 ballgacha boʻlgan zonalarga kiritilgan, ankerlar va uskuna tayanchlariga tushadigan yuklamalarni esa loyiha shuni hisobga olgan holda belgilaydi.
Poytaxt binolarida olovdan himoya qayerda kerak
Talab qilinadigan olovga chidamlilik chegaralarini loyiha ShNQ 2.01.02-04 boʻyicha binoning olovga chidamlilik darajasi va funksional yongʻin xavfi sinfiga qarab belgilaydi — batafsil Oʻzbekiston meʼyorlari sharhida. Amalda Toshkentda koʻpincha quyidagilar himoya qilinadi:
- baland qavatli va koʻp funksiyali majmualar karkasining kolonnalari, balkalari va bogʻlamalari — koʻrinib turadigan poʻlat uchun yupqa qatlamli koʻpchiydigan boʻyoqlar qulay, yuqori chegaralar va yashirin konstruksiyalar uchun — suvoqlar va plitalar;
- savdo, sport va koʻrgazma zallarining katta oraliqli tom yopmalaridagi fermalar va progonlar;
- shaxtalar va yoʻlaklardagi kabel liniyalari — olovdan himoya qoplamalari va qutilari;
- quvurlar, kabellar va havo oʻtkazgichlarning yongʻinga qarshi devorlar va orayopmalardan oʻtish joylari — germetiklar, koʻpiklar, muftalar;
- tutun chiqarish tizimlari va tranzit havo oʻtkazgichlar — matlar va plitalar;
- avtoturargohlarning temir-beton orayopmalari, agar armaturaning haqiqiy himoya qatlami yetarli boʻlmasa, — betonni olovdan himoya qilish.
Agar loyihani xorijiy byuro EN yoki UL boʻyicha bajargan boʻlsa, olovdan himoya boʻlimini qurilish maydonchasida emas, ekspertizadan oldin Oʻzbekiston meʼyorlariga moslashtirish kerak: biz buni loyiha hujjatlarini moslashtirish doirasida bajaramiz va qalinliklarni haqiqiy profillarga moslab qayta hisoblaymiz.
Korroziyaga qarshi himoya va quyma qorishmalar
Olovdan himoya ostidagi poʻlat deyarli har doim gruntlanadi va grunt olovdan himoya materiali ishlab chiqaruvchisining mos materiallar roʻyxatiga kirishi kerak. Isitiladigan hajmda unga qoʻyiladigan talablar oʻrtacha. Yer osti avtoturargohlari, texnik qavatlar va isitilmaydigan yondosh binolarda sharoit ogʻirroq: kondensat, gʻildiraklardan tushadigan namlik va loy, chiqindi gazlar — bu yerda tizim agressivroq muhitdagidek tanlanadi. Ochiq konstruksiyalar — kozirkalar, fasad osti tizimlari, tashqi zinapoyalar uchun ultrabinafsha nurlarga chidamli yakuniy qatlam kerak: quyoshda boʻrlanadigan epoksid emas, balki poliuretan yoki polisiloksan.
Shaharda quyma qorishmalar — bu poʻlat karkas kolonnalarining bazalari, anker boltlari, qozonxonalar, nasos stansiyalari va tomlardagi sovutish markazlarining uskunalari. Statik tayanchlar uchun kirishmaydigan sementli quyma qorishma yetarli, tebranadigan nasos va kompressorlar uchun — epoksid qorishma; tayyor betonga ankerlar mos texnik bahoga ega smolalar bilan oʻrnatiladi — qarang: ankerlash.
Toshkent obyektlari boʻyicha qanday yordam beramiz
- loyihaning qoplamalar boʻlimini bepul tekshiramiz — loyihachilar uchun;
- metall qaydnomasi boʻyicha olovdan himoya qalinliklarini hisoblaymiz va ekspertiza hamda yongʻin nazorati uchun asoslash tayyorlaymiz;
- boʻyash spetsifikatsiyalari va nazorat rejalarini rus va ingliz tillarida tayyorlaymiz — xorijiy bosh pudratchi ishtirokidagi obyektlar uchun;
- texnik nazorat olib boramiz: qalinlik va adgeziyani oʻlchash, surtish sharoitlarini nazorat qilish, qabul qilish uchun dalolatnomalar;
- materiallarni shaharning istalgan tumanidagi obyekt yoki omborga yetkazib beramiz; muddatlarni hajm va montaj jadvaliga qarab kelishib olamiz.
Poytaxtdan tashqaridagi maydonchalar — Chirchiq, Olmaliq, Angren, Bekoboddagi obyektlar Toshkent viloyati haqidagi sahifada koʻrib chiqilgan, boshqa hududlar «Hududlar» boʻlimida jamlangan.
Poytaxtdagi obyektlar boʻyicha savollar
Suv asosidagi olovdan himoya boʻyogʻini qishda surtish mumkinmi?
Faqat obyektda texnik varaqada koʻrsatilgan harorat, namlik va shudring nuqtasigacha boʻlgan zaxira saqlansa — ham surtishda, ham qurish vaqtida. Odatda bu yopiq va isitilgan kontur degani. Agar u boʻlmasa, sovuqda ishlatishga ruxsat etilgan organik erituvchili tarkiblar koʻrib chiqiladi.
Loyihani xorijiy byuro bajargan. Olovdan himoya boʻlimini nima qilish kerak?
Talab qilinadigan olovga chidamlilik chegaralarini ShNQ 2.01.02-04 bilan solishtirish, tanlangan materialning Oʻzbekistonda qabul qilinadigan sinovlari bor-yoʻqligini tekshirish va qalinliklarni qayta hisoblash kerak. Buni ekspertizadan oldin qilgan maʼqul — qurilish maydonchasida materialni almashtirish qimmatroqqa tushadi.
Rekonstruksiyada olovdan himoyani eski boʻyoq ustidan surtish mumkinmi?
Faqat tekshiruvdan keyin: eski qoplama metallda mahkam turishi, olovdan himoya materiali ishlab chiqaruvchisi esa u bilan moslikni tasdiqlashi kerak. Agar eski boʻyoqning tarkibi nomaʼlum boʻlsa, adgeziyani nazorat qilgan holda sinov uchastkasi bajariladi yoki boʻyoq metallgacha olib tashlanadi. Bu savol ombor yoki sex ofis yoxud savdo markaziga aylantirilayotganda koʻp beriladi.
Toshkentda obyekt quryapsizmi yoki rekonstruksiya qilyapsizmi? Metall qaydnomasi, loyiha boʻlimi yoki fotosuratlarni yuboring — muhandis nimadan boshlash kerakligini aytadi. Qoʻngʻiroq qiling yoki WhatsApp va Telegram orqali yozing: +998 94 094 52 27, chizmalarni info@ognezashita.uz manziliga yuborish qulayroq.