Buxoro viloyati — Zarafshonning quyi oqimidagi qadimiy voha va keng Qizilqum choʻli. Viloyatda ikkita yirik neft-gaz-kimyo korxonasi ishlaydi, uchinchisi qurilmoqda, farmatsevtika, oziq-ovqat sanoati va qurilish materiallari ishlab chiqarish rivojlanmoqda, quyosh va shamol elektr stansiyalari barpo etilmoqda. Ikki xil muhit himoyaga turli talablar qoʻyadi: qumliklardagi kon va qayta ishlash obyektlarida asosiysi — uglevodorodli yongʻin ehtimoliga qarshi olovdan himoya hamda quvurlar va sigʻimlarni korroziyaga qarshi himoya qilish, vohada va shaharda esa — binolar, poydevorlar va muhandislik tizimlarini shoʻrlangan suv va olovdan himoya qilish.
Choʻl va voha: ular qoplamaga qanday taʼsir qiladi
Oʻzbekistonning iqlim boʻyicha Uchinchi milliy axborotida Buxoro mamlakatning choʻl zonasini ifodalaydi. Bu yerda yoz uzoq va jazirama, yogʻin kam, chang boʻronlari — odatiy hodisa: Buxoro meteostansiyasida ular yiliga oʻrtacha taxminan 25 kun kuzatiladi (Rakhmatova et al., 2025). 2026-yil iyulida stansiya haroratning mutlaq maksimumini yangiladi — 46,9 °C, kuzatuvlar davomidagi eng qattiq sovuq esa, −23,5 °C, 2008-yil yanvariga toʻgʻri kelgan. Ochiq maydonchada bu quyidagilarni anglatadi:
- metall kunduzi qizib ketadi, kechasi esa soviydi — qalin qoplamalar va olovdan himoya qatlamlari doimiy harorat sikllari rejimida ishlaydi;
- qum va chang yangi tozalangan metallga va qotib ulgurmagan qatlamga oʻtiradi, kuchli shamolda esa qoplamaga abraziv kabi taʼsir qiladi;
- kuchli quyosh ob-havoga chidamli yakuniy qatlami boʻlmagan epoksid qatlamlarni yemiradi — poliuretan yoki polisiloksan ustki qatlam kerak;
- vohada yer osti suvlari yer yuzasiga koʻtarilgan va shoʻrlangan: tadqiqotchilar shaharning deyarli butun hududini yer osti suvlari bosganini va tuproqlarning ikkilamchi shoʻrlanishini qayd etadi (Tadjibayeva, Mavlyanova, 2021).
Neft-gaz maydonchasidagi poʻlat uchun atmosferaning agressivlik toifasi texnologik chiqindilar va toʻkilmalarni hisobga olgan holda ISO 12944-2 boʻyicha aniqlanadi; ochiq konstruksiyalar uchun u odatda C3–C4, biroq bu har bir obyekt uchun alohida — ISO 9223 boʻyicha yoki oʻlchovlar asosida tekshiriladi. Yer osti quvurlari va sigʻimlarning tubi tuproqqa — Im3 toifasiga moʻljallab hisoblanadi.
Neft-gaz obyektlari: olovdan himoya
Gaz va neftni tayyorlash va qayta ishlash qurilmalarida, nasos stansiyalarida va rezervuar parklarida yongʻin ssenariysi oddiy binodagidan boshqacha: harorat tezroq koʻtariladi, bosim ostida sizib chiqishda esa oqimli mashʼal paydo boʻlishi mumkin. Shuning uchun estakadalar, kolonna va apparatlar tayanchlari, idishlar yubkalari uchun uglevodorodli va oqimli rejimlar boʻyicha sinovdan oʻtgan tizimlar qoʻllaniladi: epoksid koʻpchiydigan qoplamalar yoki sementli suvoqlar. Talab qilinadigan olovga chidamlilik vaqtini loyiha va yongʻin xavflari tahlili belgilaydi; qalinliklarni har bir profil uchun hisoblaymiz (hisob-kitoblar va asoslash).
Rezervuarlar, quvurlar, issiq uskunalar
- Neft, kondensat va neft mahsulotlari, shuningdek qatlam suvi va texnik suv saqlanadigan rezervuarlarning ichki sirtlari — aniq mahsulot va haroratga chidamli ichki qoplamalar (futerovkalar).
- Sigʻimlar va quvurlarning tashqi sirtlari — rux bilan toʻldirilgan grunt va ob-havoga chidamli yakuniy qatlamli tizimlar.
- Issiq quvurlar va apparatlar, jumladan issiqlik izolyatsiyasi ostidagilar, — issiqlikka chidamli qoplamalar: izolyatsiya ostidagi korroziya sezdirmasdan rivojlanadi va juda kech aniqlanadi.
- Neft-gaz loyihalarida qoplamalarga qoʻyiladigan talablar koʻpincha tarmoq standartlari boʻyicha belgilanadi — sharh neft-gaz uchun korroziyaga qarshi himoya meʼyorlari boʻlimida.
Quyma qorishmalar: kompressorlar, nasoslar, shamol qurilmalari
Porshenli va markazdan qochma kompressorlar, gazmotokompressorlar, nasos agregatlari — epoksid quyma qorishmalarning anʼanaviy isteʼmolchilari: bu qorishmalar tebranish va ishorasi oʻzgaruvchan yuklamalarga bardosh beradi, moylar va kondensatga chidamli. Choʻl uchun muhim jihat — ekzoterma: quyoshda qizigan poydevorda epoksid tarkib tezroq qotadi va kuchliroq qiziydi, shuning uchun quyish kunning salqin vaqtiga rejalashtiriladi va ruxsat etilgan qatlam qalinligiga rioya qilinadi. Viloyatda qurilayotgan shamol qurilmalarining poydevorlari uchun charchoqqa chidamliligi va katta hajmda quyishga yaroqliligi tasdiqlangan tarkiblar kerak — qarang: shamol generatorlari uchun quyma qorishmalar. Buxoro shahri MSK-64 shkalasi boʻyicha 8–9 balli zonaga kiritilgan (Vazirlar Mahkamasining 17.11.2025 yildagi 727-son qarori), shuning uchun uskunalarni ankerlash seysmiklikni hisobga olgan holda hisoblanadi.
Shahar, turizm va poydevorlar
Buxoroning oʻzida va tuman markazlarida mehmonxonalar, jamoat va savdo binolari, qayta ishlash korxonalarining sexlari qurilmoqda. Bu yerda karkaslar va kabel liniyalarini olovdan himoya qilish, oʻtish joylarini bekitish va binolarning yer osti qismlarini shoʻrlangan namlikdan himoya qilish talab etiladi. Tadqiqotchilar shahardagi tarixiy binolarda gʻisht, qorishma va xarsang toshning yemirilishini devorlarning namlanishi va shoʻrlanishi bilan bogʻlaydi, shuning uchun yangi va rekonstruksiya qilinayotgan poydevorlarga suv tomonidan gidroizolyatsiya va shikastlangan beton uchun taʼmirlash tarkiblari kerak.
Qumliklardagi uzoq maydonchalar
Konda boʻyash ishlari omborlar va laboratoriyalardan uzoqda olib boriladi, shuning uchun koʻp narsani tayyorgarlik hal qiladi. Materiallar soyada saqlanadi, komponentlar aralashtirishdan oldin quyoshda qoldirilmaydi; abraziv quruq saqlanadi, aks holda u tozalangan poʻlatga namlik va tuz olib keladi; yangi qatlam chidamlilikka erishguncha qumdan berkitiladi. Nazorat asboblari — qalinlik oʻlchagichlar, sirt termometrlari, psixrometr, chang testi — qabul qilish paytida olib kelinmasdan, ishlar boshlanganidan maydonchada boʻlishi kerak.
Viloyatda ishni qanday tashkil qilamiz
Materiallarni Buxoro, Kogon, Gazli va boshqa tumanlardagi maydonchalarga yetkazib beramiz; yetkazib berish muddatlari va usulini hajm va ishlar jadvaliga qarab kelishib olamiz. Agar obyektda xorijiy EPC-pudratchi ishlayotgan boʻlsa, buyurtmachi talablarini rus va ingliz tillaridagi spetsifikatsiyalar va ITP ga aylantiramiz hamda materiallarni teng qiymatli almashtirishni kelishish jarayonini kuzatib boramiz.
Choʻl sharoitlari va qoʻshnilarning togʻ-kon korxonalari Navoiy viloyati sahifasida, gazni qayta ishlash — Qashqadaryo sahifasida tavsiflangan; qolganlari — hududlar roʻyxatida.
Buxoro viloyati boʻyicha savollar
Nasos yoki kompressor stansiyasi uchun uglevodorodli rejim boʻyicha olovdan himoya kerakmi?
Agar xonada yoki maydonchada yonuvchi gazlar va suyuqliklar bilan ishlansa, xavflar tahlili esa toʻkilma yongʻin yoki oqimli yongʻinni nazarda tutsa, — ha. Faqat standart rejim boʻyicha sinovdan oʻtgan «fuqarolik» boʻyogʻi bu yerda talab qilinadigan vaqtni tasdiqlamaydi.
Shoʻrlangan tuproqdagi yer osti quvurlarini qanday himoya qilish kerak?
Im3 toifasiga va quvurning ishchi haroratiga moʻljallangan qoplama bilan, agar loyihada koʻzda tutilgan boʻlsa, elektrokimyoviy himoya bilan birgalikda. Payvand choklari va izolyatsiya shikastlangan joylar oʻsha tizim materiallari bilan himoyalanadi.
Rezervuarni tashqi va ichki tomondan himoya qilish nimasi bilan farq qiladi?
Tashqi tomonda qoplama atmosfera bilan — quyosh, chang, harorat oʻzgarishlari bilan kurashadi. Ichki tomonda — mahsulot va undan ajralib, tubda toʻplanadigan suv bilan, shuning uchun futerovka uchun aniq muhitga chidamlilik, harorat va mahsulot bilan aloqaga ruxsat berilganligi hal qiluvchi ahamiyatga ega, sirtni tayyorlash esa qatʼiyroq bajariladi.
Buxoro viloyatidagi kon, qayta ishlash korxonasi yoki shahar obyekti — vazifani tasvirlab bering, biz himoya sxemasi va materiallar hisobini taklif qilamiz. Muhandis bilan bogʻlanish: +998 94 094 52 27, WhatsApp va Telegram ham bor. Texnik topshiriqlar va spetsifikatsiyalarni info@ognezashita.uz manziliga yuboring.