Fargʻona viloyati — Fargʻona vodiysining sanoat yuragi. Bu yerda neft qayta ishlanadi, mineral oʻgʻitlar va boshqa kimyo mahsulotlari, sement, shisha va qurilish materiallari ishlab chiqariladi, toʻqimachilik va oziq-ovqat korxonalari ishlaydi; viloyatni rivojlantirish rejalarida — energetika, neft-gaz va kimyo tarmoqlaridagi yirik loyihalar, 230 turdagi yangi qurilish materiallarini chiqarish, elektrotexnika va avtomobilsozlik (Prezident matbuot xizmati, 2024). Koʻplab zavodlar bir necha oʻn yillardan beri ishlaydi, shuning uchun yangi qurilish bilan bir qatorda bu yerda eski qurilmalar, rezervuarlar va sexlarda himoyani tiklash boʻyicha ishlar koʻp.
Neftni qayta ishlash: olov, mahsulot va harorat
Neftni qayta ishlash qurilmalarida va tovar parklarida qoplamalarga birdaniga uch tomondan taʼsir tushadi.
- Uglevodorodlar yongʻini. Estakadalar, apparatlar va pechlar tayanchlarining yuk koʻtaruvchi konstruksiyalari faqat standart rejim boʻyicha emas, uglevodorodli rejim boʻyicha ham sinovdan oʻtgan materiallar bilan himoyalanadi. Bu taʼmirlashga ham taalluqli: shikastlangan uchastka binolar uchun moʻljallangan boʻyoq bilan yamalmaydi, balki oʻsha tizim materiali bilan tiklanadi.
- Sigʻim ichidagi mahsulot. Neft, benzin, dizel yoqilgʻisi, mazut hamda ulardan ajralgan suv saqlanadigan rezervuarlar ichki tomondan aniq mahsulot va uning haroratiga chidamli ichki qoplamalar (futerovkalar) bilan himoyalanadi; suv toʻplanadigan tub va pastki belbogʻga alohida eʼtibor beriladi.
- Issiq sirtlar. Ishchi harorati yuqori boʻlgan va issiqlik izolyatsiyasi ostidagi quvurlar va apparatlar — issiqlikka chidamli qoplamalar va izolyatsiya ostidagi korroziyani nazorat qilish sohasi.
Azot va boshqa kimyo ishlab chiqarishlari
Mineral oʻgʻitlar ishlab chiqarishda metall va beton ammiak, kislotalar va namlikni tez shimib oladigan tuz changi bilan aloqada boʻladi. Sachrashlar va toʻkilmalar oddiy boʻyoq-lak tizimlarini tezda ishdan chiqaradi, pollar va poddonlarning himoyalanmagan betonini esa undan ham tezroq. Bunday zonalarda himoya atmosfera toifasiga qarab emas, balki modda, konsentratsiya va haroratga qarab tanlanadi: kimyoviy chidamli futerovkalar, vinilefir va novolak tizimlar, beton uchun kislotaga chidamli qoplamalar. Boshlangʻich nuqta — soʻrovnoma; usiz kimyoviy chidamli tizimni taklif qilmaymiz.
Toʻkilma zonalaridan tashqarida ham sanoat atmosferasi agressiv. Ochiq poʻlat uchun bu odatda C3–C4, chiqindilar manbalari yonida esa undan ham yuqori boʻlishi mumkin. Aniq javobni aniq maydonchaga qoʻllangan ISO 9223 va ISO 12944-2 beradi — baʼzan nazorat namunalarini ochiq havoda ushlab turib sinash orqali.
Kimyo sexlaridagi beton
Pollar, nasos poydevorlari, tarnovlar va chuqurlar kislotalar va tuz eritmalaridan metalldan oldinroq yemiriladi: sement toshi eriydi, undan keyin esa armatura zanglay boshlaydi. Ular kimyoviy chidamli quyma va armirlangan qoplamalar bilan, choklar esa kimyoviy chidamli germetiklar bilan himoyalanadi; shikastlangan uchastkalar avval kelajakdagi qoplama bilan mos keladigan taʼmirlash tarkiblari bilan tiklanadi. Tanlovni yana «beton markasi» emas, toʻkilmalarning moddasi va harorati belgilaydi.
Sement, shisha, toʻqimachilik
Sement va shisha zavodlari — bu chang, yuqori harorat va ogʻir aylanuvchi uskunalar: tegirmonlar, pechlar, ventilyatorlar, maydalagichlar. Ular ostiga tebranishga bardosh beradigan epoksid quyma qorishma, issiq agregatlar yonidagi metall konstruksiyalarga esa issiqlikka chidamli tizimlar kerak. Toʻqimachilik fabrikalarida asosiy vazifalar — tolaning katta yongʻin yuki sharoitida karkaslar va kabel liniyalarini olovdan himoya qilish hamda havosi namlantiriladigan sexlarda korroziyaga qarshi himoya.
Vodiy iqlimi: shamol, inversiyalar, zilzilalar
Vodiyni shimolda Chotqol va Qurama tizmalari, sharqda Fargʻona tizmasi, janubda Oloy va Turkiston tizmalari oʻrab turadi; togʻlar uni sovuq havo massalaridan himoya qiladi, biroq iqlim yarim choʻl iqlimi va keskin kontinental boʻlib qolaveradi. Vodiyning janubiy qismida nisbiy namlik qishda 55–72 % darajasida saqlanadi, yozda esa 20–34 % gacha tushadi, shamol faolligi sharqdan gʻarbga tomon ortadi, Fargʻona stansiyasida esa yiliga oʻrtacha 23 kun tezligi 15 m/s va undan kuchli shamol esadi (Pereslegina, Kurbatova, 1995). 2026-yil iyulida Fargʻona stansiyasi 1944-yilgi rekordni yangiladi — 43,9 °C, avvalgi 42,2 °C oʻrniga, bu yerda qishki sovuqlar esa −25,8 °C gacha yetgan (Oʻzgidromet). Ochiq maydonchada shamol purkalgan boʻyoqni uchirib ketadi, yangi qatlamga chang olib keladi va qalinlikni saqlashga xalaqit beradi; qishda shamolsiz havo va harorat inversiyalari paytida ifloslangan havo yer yuzasida ushlanib qoladi, BMT Yevropa iqtisodiy komissiyasi sharhi esa Fargʻonani atmosfera ifloslanishi indeksi ancha yuqori boʻlgan sanoat shaharlari qatoriga kiritadi. Bundan — sovuq poʻlatdagi kondensat va boʻyash oldidan sirtdagi ifloslanishlar.
Vazirlar Mahkamasining 727-son qaroriga (2025) ilova qilingan seysmik faol zonalar roʻyxatiga koʻra, Fargʻona MSK-64 shkalasi boʻyicha 8–9 ballga, Margʻilon, Qoʻqon va Quvasoy esa 8 ballga kiritilgan. Uskunalar tayanchlari va ankerlari uchun bu boʻyoqqa emas, hisob-kitobga qoʻyiladigan talab: ankerlar seysmik taʼsirda ishlashi tasdiqlangan tarkiblar bilan oʻrnatiladi (qarang: ankerlash). Viloyatning bir qator tumanlarida yer osti suvlarining koʻtarilishi va shoʻrlanish binolarning yertoʻlalari va devorlariga zarar yetkazgan, shuning uchun yer osti qismlariga gidroizolyatsiya kerak.
Eski tizimlarni tekshirish va taʼmirlash
Agar qurilmadagi yoki rezervuardagi qoplama muddatidan oldin yemirilgan boʻlsa, sababi topilmaguncha yangi tizim ham eskisining taqdirini takrorlaydi. Biz tekshiruv oʻtkazamiz: qalinlik va adgeziyani oʻlchaymiz, nima surtilganini aniqlaymiz, sirtni tuzlarga tekshiramiz va qayerda xatoga yoʻl qoʻyilganini — materialdami, tayyorlashdami, surtishdami yoki muhitni baholashdami — topamiz. Natijaga koʻra qurilmani toʻxtatish davriga moʻljallangan taʼmirlash tizimi va ishlar tartibini taklif qilamiz.
Fargʻona viloyatiga yetkazib berish
Materiallarni Fargʻona, Qoʻqon, Margʻilon, Quvasoy va boshqa tumanlardagi korxonalarga joʻnatamiz; partiya hajmi va joʻnatish vaqtini taʼmirlash mavsumiga moslaymiz. Qoʻshni Qirgʻiziston va Tojikistondagi obyektlarni soʻrov boʻyicha — ularning hujjatlarga qoʻyadigan talablarini hisobga olgan holda muhokama qilamiz.
Vodiyning sharqiy qismidagi yigʻuv zavodlari va seysmiklikni Andijon viloyati sahifasida, sovutgichli omborlar va yengil sanoatni — Namangan viloyati sahifasida koʻrib chiqdik; boshqa hududlar — «Hududlar» boʻlimida.
Fargʻonadagi obyektlar boʻyicha savollar
Neft mahsulotlari rezervuari ichida qanday qoplamalar kerak?
Aniq mahsulotga, uning haroratiga va mahsulotdan ajralgan suvga chidamli, sirtni tayyorlashga qoʻyiladigan talablari ishlab chiqaruvchi koʻrsatganidan past boʻlmagan futerovka. Turli mahsulotlar saqlanadigan rezervuarlar uchun tizim ulardan eng agressivi boʻyicha tanlanadi.
Qurilmadagi qoplama muddatidan oldin yemirildi — nimadan boshlash kerak?
Tekshiruv va hujjatlarni tahlil qilishdan: nima surtilgan, sirt qanday tayyorlangan, surtishda qanday sharoitlar boʻlgan. Fotosuratlarni yuboring — qanday oʻlchovlar kerakligini aytamiz.
Ochiq maydonchada shamolda boʻyash mumkinmi?
Purkash usulida — faqat shamol tezligi spetsifikatsiya va texnik varaqa belgilagan chegaralarda boʻlganda va qoʻshni uskunalarni boʻyoq tumanidan himoya qilgan holda. Shamol zarb bilan esganda ishlar boshqa vaqtga koʻchiriladi yoki tizim ruxsat bergan joylarda moʻyqalam va valikka oʻtiladi.
Fargʻona viloyatidagi neftni qayta ishlash, kimyo korxonasi yoki sex — vazifani tasvirlab bering, biz materiallar hisobi bilan yechim taklif qilamiz. Muhandis bilan +998 94 094 52 27 telefoni, WhatsApp yoki Telegram orqali bogʻlanish mumkin. Nuqsonlar fotosuratlari va spetsifikatsiyalarni info@ognezashita.uz manziliga yuboring.